دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Separating hydrogeological subsidence from mining-induced surface deformation in the Gol-e-Gohar region using SBAS-InSAR تفکیک فرونشست هیدروژئولوژیکی از تغییرشکل‌های سطحی ناشی از معدن‌کاری در منطقه گل‌گهر با استفاده از روش SBAS-InSAR 1 15 4098 10.22034/kjes.2025.4098 FA رضا جهانشاهی گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران Journal Article 2026 02 07 This study aims to monitor and distinguish the origin of ground surface elevation changes in the Gol-e-Gohar mining area using a time-series analysis of 16 Sentinel-1 SAR images acquired between 2017 and 2025, applying the SBAS-InSAR technique. The results reveal that the highest magnitude of surface lowering occurs within mining pit areas, with rates exceeding 300 mm/year, primarily driven by excavation activities, artificial topographic modifications, and mechanical processes, and therefore not representative of true aquifer-related subsidence. In contrast, regional and continuous land subsidence is observed in the Chah-Deraz Plain, with an average rate of approximately 10 mm/year, and in the agricultural lands east of the Sirjan salt flat, with an average rate of about 7 mm/year. These lower but spatially coherent subsidence patterns are consistent with long-term groundwater level decline. The Sirjan salt flat exhibits complex surface deformation behavior influenced by processes such as evaporite dissolution and moisture variations, which may produce signals similar to subsidence. The findings demonstrate that failure to differentiate mining-induced deformation from hydrogeological subsidence may lead to significant overestimation of subsidence hazards. This study highlights the necessity of a source-based, differentiated interpretation framework for accurate hazard assessment, sustainable groundwater management, and informed decision-making in mining regions. این مطالعه با هدف پایش و تفکیک منشأ تغییرات ارتفاع سطح زمین در محدوده معدنی گل‌گهر، با استفاده از تحلیل سری زمانی 16 تصویر ماهواره‌ای Sentinel-1 در بازه زمانی سال 2017 تا 2025 و به‌کارگیری روش SBAS-InSAR انجام شد. نتایج نشان می‌دهد که بیشینه کاهش ارتفاع سطح زمین در محدوده پیت‌های معدنی با نرخ‌هایی بیش از 300 میلی‌متر در سال رخ می‌دهد که بیشتر ناشی از فعالیت‌های استخراجی، تغییرات مصنوعی توپوگرافی و فرآیندهای مکانیکی است و بیانگر فرونشست واقعی آبخوانی نیست. در مقابل، فرونشست واقعی و منطقه‌ای با الگوی پیوسته و گسترده در دشت چاه‌دراز با متوسط نرخ حدود 10 میلی‌متر در سال و در اراضی کشاورزی شرق کفه نمکی با متوسط حدود 7 میلی‌متر در سال مشاهده می‌شود که با افت تدریجی سطح آب زیرزمینی سازگار است. همچنین، کفه نمکی سیرجان رفتار پیچیده‌ای از تغییرات سطحی را نشان می‌دهد که ناشی از ترکیب فرآیندهایی مانند انحلال نمک و تغییرات رطوبتی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که عدم تفکیک بین تغییرشکل‌های ناشی از معدن‌کاری و فرونشست هیدروژئولوژیکی می‌تواند منجر به برآوردهای نادرست از مخاطرات شود. این مطالعه بر ضرورت تحلیل تفکیکی و مبتنی بر منشأ تغییر شکل برای مدیریت صحیح منابع آب زیرزمینی و ارزیابی مخاطرات در مناطق معدنی تأکید دارد. https://gnf.khu.ac.ir/article_4098_eca89c0554ce99eaf250504971789ede.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Correlation analysis of vegetation cover and surface moisture using remote sensing data and deep learning models (case study: Lake Urmia area) تحلیل همبستگی پوشش گیاهی و رطوبت سطحی با استفاده از داده‌های سنجش از دور و مدل‌های یادگیری عمیق (مطالعه موردی: حوزه دریاچه ارومیه) 16 34 4094 10.22034/kjes.2026.4094 FA امیر قدسی‌فر دانشگاه شهید بهشتی اصغر میلان دانشگاه شهید بهشتی 0000-0003-0187-6074 Journal Article 2026 01 08 Vegetation cover is one of the key elements in maintaining ecological balance and the sustainability of natural resources, playing an effective role in regulating the water cycle, reducing soil erosion, and preserving biodiversity. This cover interacts directly with surface soil moisture, and its changes can indicate ecological transformations in sensitive environments such as Lake Urmia. Investigating the correlation between vegetation cover and surface moisture is essential for a better understanding of environmental trends and sustainable management of water resources. In this study, using deep learning methods with a NAR recurrent neural network, the Levenberg–Marquardt training algorithm, and one hidden layer with 10 neurons, along with the analysis of remote sensing indices NDVI and NDWI, the changes in vegetation cover and surface moisture were investigated in four regions around Lake Urmia from 2015 to 2024, and the values for 2025 were predicted. Modeling was performed using a deep neural network, and its accuracy was evaluated using the Root Mean Square Error (RMSE) criterion. The lowest error values for the NDVI index were observed in the eastern region (0.00348), and for the NDWI index, also in the same region (0.00652), indicating the very high accuracy of the model in this area. After applying the neural network, statistical analysis of the results showed that the southern and western regions experienced the most fluctuations. Furthermore, the correlation coefficient between NDVI and NDWI was negative and significant in all regions (r ranging from -0.83 to -0.96, p < 0.01), indicating the negative impact of increased vegetation cover on surface moisture. One of the limitations of this study is that due to the high computational load, it was not possible to process the entire area in a single image; therefore, the study area was divided into four parts (northern, southern, eastern, and western), and each region was analyzed separately. The results of this study can serve as an effective tool for continuous monitoring of ecological changes, predicting moisture trends, and identifying sensitive areas around Lake Urmia. This information enables more precise planning for vegetation management, erosion control, and the adoption of targeted strategies in lake restoration projects. پوشش گیاهی یکی از عناصر کلیدی در حفظ تعادل اکولوژیکی و پایداری منابع طبیعی است که نقش مؤثری در تنظیم چرخه آب، کاهش فرسایش خاک و حفظ تنوع زیستی ایفا می‌کند. این پوشش به‌طور مستقیم با رطوبت سطحی خاک در تعامل است و تغییرات آن می‌تواند نشانه‌ای از دگرگونی‌های اکولوژیکی در محیط‌های حساس مانند دریاچه ارومیه باشد. بررسی همبستگی بین پوشش گیاهی و رطوبت سطحی برای درک بهتر روندهای محیط‌زیستی و مدیریت پایدار منابع آبی ضروری است. در این پژوهش، با بهره‌گیری از روش‌های یادگیری عمیق با استفاده از شبکه عصبی بازگشتی NAR و الگوریتم آموزش لونبرگ-مارکوات و یک لایه پنهان با ۱۰ نورون و همچنین تحلیل شاخص‌های سنجش از دور NDVI و NDWI تغییرات پوشش گیاهی و رطوبت سطحی در چهار ناحیه اطراف دریاچه ارومیه طی بازه‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ بررسی شده و مقادیر سال ۲۰۲۵ پیش‌بینی گردید. مدل‌سازی با استفاده از شبکه‌ی عصبی عمیق انجام شده و دقت آن با معیار ریشه میانگین مربعات باقی‌مانده‌ها (RMSE) ارزیابی شد که کمترین مقدار خطا در شاخص NDVI مربوط به ناحیه شرق (0.00348) و در NDWI نیز برای همین ناحیه (0.00652) بوده است. این امر نشان‌دهنده عملکرد بسیار دقیق مدل در این ناحیه است. بعد از اعمال شبکه عصبی، تحلیل آماری نتایج نشان داد که نواحی جنوبی و غربی بیشترین نوسانات را تجربه کرده‌اند. همچنین، ضریب همبستگی بین NDVI و NDWI در تمامی نواحی منفی و معنادار بوده (r بین 0.83- تا 0.96-، p < 0.01) که نشان‌دهنده تأثیر منفی افزایش پوشش گیاهی بر رطوبت سطحی است. از محدودیت‌های این پژوهش آن است که به دلیل سنگینی حجم محاسبات، امکان پردازش کل منطقه در یک تصویر وجود نداشت و محدوده‌ مطالعه به چهار بخش شمالی، جنوبی، شرقی و غربی تقسیم و هر ناحیه به‌صورت جداگانه تحلیل شد. نتایج این پژوهش می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در پایش مستمر تغییرات اکولوژیکی، پیش‌بینی روندهای رطوبتی و شناسایی نواحی حساس پیرامون دریاچه ارومیه به کار رود. این اطلاعات امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر در مدیریت پوشش گیاهی، کنترل فرسایش و اتخاذ راهبردهای هدفمند در طرح‌های احیای دریاچه را فراهم می‌سازد. https://gnf.khu.ac.ir/article_4094_64c53a52cb3bd1a01c03a64db985c0cc.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Geology, geochemistry and mineralization of the Mehdi Abad copper deposit, northeast of Birjand زمین‌شناسی، زمین‌شیمی و کانه‌زایی در کانسار مس مهدی‌آباد، شمال خاوری بیرجند 35 49 4097 10.22034/kjes.2026.4097 FA منصور عادل پور سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران Journal Article 2026 02 19 The Mehdi Abad copper deposit is located in 160 km northeast of Birjand, in the South Khorasan Province, within the Tertiary volcanic zone of the Lut Block. The major rock units of the study area are Eocene in age and include andesitic lavas (andesite, trachyandesite, and pyroxene andesite), and pyroclastic units (agglomerate and tuff) with jasper veins. Disequilibrium textures such as chemical zoning, sieve texture, rounded and gulf-shaped margins are observed in phenocrysts of these rocks. The results of geochemical studies show that these lavas belong to high to medium-K calc-alkaline series. The enrichment in LILE and LREE, and the depletion in HFSE and HREE in these rocks suggest active continental margin volcanic arc magmatism. Based on tectonic discrimination diagrams, Mehdi Abad area lavas are related to a subduction zone and active continental margin that has been contaminated with crustal material while ascending to the surface. In this area, copper-rich magma has impacted the earth's surface while ascending from the subduction zone, creating a set of volcanic rocks with an intermediate composition in the form of lava and pyroclastics on the earth's surface, which are host rocks for copper mineralization. Copper mineralization in this area has occurred epigenetically in lava and pyroclastic units with andesitic composition along with tuff, as well as along faults cutting host rocks. The main ore textures include vein- veinlets, open space filling, disseminated and replacement. The ores contain primary minerals chalcocite, bornite, chalcopyrite and pyrite and the secondary minerals covellite, secondary chalcocite, cuprite, malachite, azurite, chrysocolla, hematite, goethite and limonite. The most important alterations accompanied with mineralization include carbonatic-silicic, argillic, chloritic, and Fe-oxide alterations with carbonate–silicic alteration becoming more intense toward the mineralized zones. کانسار مس مهدی‌آباد، در 160 کیلومتری شمال‌خاوری بیرجند، در استان خراسان جنوبی و در زون آتشفشانی ترشیری بلوک لوت واقع شده است. عمده واحدهای منطقه موردمطالعه دارای سن ائوسن و شامل گدازه‌های آندزیتی (آندزیت، تراکی آندزیت و پیروکسن آندزیت)، واحدهای آذرآواری (آگلومرا و توف) همراه با رگه‌های ژاسپر می‌باشد. بافت‌های غیرتعادلی نظیر منطقهبندی شیمیایی، بافت غربالی و حاشیههای گردشده و خلیجی در درشت‌بلورهای این سنگ‌ها مشاهده می‌شود. نتایج بررسی‌های ژئوشیمیایی نشان میدهد که این گدازهها به سری ماگمایی کالک‌آلکالن پتاسیم بالا تا متوسط تعلق دارند. غنی‌شدگی از LILE و LREE، تهی‌شدگی از HFSE و HREE در این سنگها نشان از ماگماتیسم کمان آتشفشانی حاشیه فعال قاره دارد. بر اساس نمودارهای تمایز زمین‌ساختی نیز محیط تکتونیکی گدازه‌های منطقه مهدی‌آباد با پهنه فرورانش و حاشیه فعال قاره‌ای مرتبط است که در حین صعود به سطح زمین دچار آلودگی پوسته‌ای شده است. در این محدوده ماگمایی غنی از مس حین صعود از زون فرورانش، به سطح زمین برخورد کرده است و مجموعه‌ای از سنگ‌های آتشفشانی با ترکیب حد واسط به‌صورت گدازه و آذرآواری در سطح زمین ایجاد کرده است که میزبان کانه‌زایی مس می‌باشند. کانه‌زایی مس در این منطقه به‌صورت اپی‌ژنتیک در واحدهای گدازه‌ای و آذرآواری با ترکیب آندزیتی همراه با توف و نیز در امتداد گسلهای قطع کننده سنگهای میزبان رخ داده است. بافت عمده ماده معدنی شامل رگه‌رگچهای، پرکننده فضای خالی، دانه پراکنده و جانشینی است. ماده معدنی حاوی کانی‌های اولیه کالکوسیت، بورنیت، کالکوپیریت و پیریت و کانی‌های ثانویه کوولیت، کالکوسیت ثانویه، کوپریت، مالاکیت، آزوریت، کریزوکولا، هماتیت، گوتیت و لیمونیت است. از مهم‌ترین دگرسانی‌های همراه کانهزایی می‌توان به دگرسانی کربناتی-سیلیسی، آرژیلیک، کلریتی و اکسید آهن اشاره کرد که با نزدیک شدن به بخش کانه‌دار، بر شدت کربناتی- سیلیسی شدن افزوده می‌شود. https://gnf.khu.ac.ir/article_4097_da0b1b5bec71b468bcab872a64595541.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Investigation of deformation changes in the contact of the Alvand intrusive complex and its host rock, at the south of Heydar-e-Ghazikhan village, Hamedan بررسی تغییرات دگرشکلی در همبری مجموعه نفوذی الوند و سنگ میزبان آن در جنوب روستای حیدره قاضی‌خان، همدان 50 63 4092 10.22034/kjes.2026.4092 FA سارا ایرجی امینی دانشگاه بوعلی سینا همدان لیلی ایزدی کیان دانشگاه بوعلی سینا همدان 0000-0001-9657-1366 اشرف ترکیان دانشگاه بوعلی سینا همدان Journal Article 2025 12 10 The Alvand intrusive complex, located in Hamedan Province within the Sanandaj–Sirjan zone, exhibits a well‑developed shear zone along its northern margin, southeast of Heydar-e-Ghazikhan village, at the contact between the intrusive complex and the metamorphic host rocks. The studied shear zone is parallel to the intrusive complex contact, trending north–south and dipping steeply to nearly vertical. In this area, the transition between the metamorphic host rocks and the intrusive complex is gradual, and granite have been injected into the schists as dikes of variable thickness. These vertical dikes are completely deformed and mylonitic, and the host rocks display deformation features. Kinematic indicators reveal a dominant reverse movement with a minor dextral (right‑lateral) strike‑slip component within the shear zone. To evaluate the nature of deformation, samples of mylonitic granites were collected perpendicular to the shear zone and to the intrusive–host contact. The magnitude of shear strain and consequently the proportion of simple‑shear and pure‑shear components were determined using two techniques based on porphyroclast geometry: the Porphyroclast Aspect Ratio method and the Rigid Grain Net method. Kinematic and shear‑strain analysis indicates that the Wk values range from 0.56 to 0.77, suggesting that the studied shear zone represents a general shear zone, involving a combination of simple and pure shear components. مجموعه نفوذی الوند در استان همدان و پهنه سنندج- سیرجان قرار دارد. در بخش شمالی مجموعه نفوذی الوند و در جنوب روستای حیدره قاضی‌خان پهنه برشی، در منطقه همبری توده و سنگ میزبان تشکیل شده است. پهنه برشی مورد مطالعه هم‌راستا با همبری، روند شمالی-جنوبی دارد و شیب آن تقریباً زیاد و نزدیک به قائم است. در این منطقه همبری سنگ‌های دگرگون میزبان و مجموعه نفوذی به صورت تدریجی است و دایک‌های گرانیتی با ضخامت‌های مختلف به درون شیست‌ها تزریق شده است. دایک‌های قائم کاملاً دگرشکل شده و میلونیتی هستند و همچنین سنگ میزبان نیز شواهد دگرشکلی را نشان می‌دهد. نشانگرهای سوی برش نشان‌دهنده مؤلفه حرکتی معکوس و اندکی مؤلفه برشی راستالغز راست بر در این پهنه برشی هستند. برای بررسی ماهیت دگرشکلی این پهنه برشی نمونه‌هایی از گرانیت‌های میلونیتی، به ‌صورت عمود بر پهنه برشی و همبری توده و سنگ میزبان جمع‌آوری و مورد بررسی قرار گرفتند. در این راستا برای به دست آوردن مقدار تاوایی جریان برش و متعاقباً درصد دگرشکلی برش ساده و برش محض از دو روش بر مبنای پورفیروکلاست‌ها شامل نسبت ظاهری پورفیروکلاست (porphyroclast aspect ratio method) و شبکه دانه صلب (rigid grain net) استفاده شده است. تحلیل کینماتیک تاوایی پهنه برشی نشان می‌دهد که عدد تاوایی بین 56/0 تا 77/0تغییر می‌کند و یک پهنه برشی عمومی را نشان می‌دهد که ترکیبی از برش ساده و برش محض است. همچنین حضور ریز ساختارهایی همچون باز تبلور نوع مهاجرت مرز دانه کوارتز و پلاژیوکلاز و تشکیل گسترده بافت میرمکیت و پرتیت در گرانیت‌ها دمای بالای پهنه برشی را نشان می‌دهند. https://gnf.khu.ac.ir/article_4092_77340c2e00e9e6ad1b2784dad06291ea.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Unsupervised LSTM-based deep learning for anomaly detection in the Kajan 1:100,000 map, Central Iran یادگیری عمیق بدون نظارت مبتنی بر LSTM برای شناسایی ناهنجاری در نقشه 1:100000 کجان، مرکز ایران 64 81 11696 10.22034/kjes.2026.11696 FA زهره حسین زاده دانشگاه صنعتی همدان عارف داعی دانشگاه فردوسی مشهد زهرا اعلمی نیا دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2026 05 08 Mineral potential modeling, as one of the key tools in exploration, faces challenges such as the complexity of nonlinear relationships, data heterogeneity, and limited labeled data. In this study, an unsupervised hybrid deep learning approach based on a Long Short-Term Memory network is proposed to identify mineralization-prone areas. This model is capable of extracting hidden structures, similarities, and anomalies from geological data without requiring labeled training data. In the first step, the extracted features were grouped using the BIRCH clustering algorithm. Subsequently, utilizing the prediction-area (P-A) plot, which evaluates the cumulative ratio of mineral occurrences to the predicted area, the zones with the highest mineral potential were delineated. To evaluate the model's performance, this approach was implemented in the 1:100,000 scale Kajan sheet in Isfahan Province, as an area with copper-gold mineralization potential. The input data consisted of alteration, geochemical, fault, and intrusive body layers, which were applied as inputs to the model after fuzzification. The results demonstrated that the proposed model, by assigning 72% of known mineral occurrences to less than 30% of the study area, exhibits a suitable capability in identifying complex patterns and delineating promising mineral zones, and the resulting maps show acceptable agreement with the geological evidence of the area. Compared to conventional supervised learning methods, the proposed approach, by eliminating the need for labeled data and enhancing the modeling power of nonlinear relationships, has the potential to reduce uncertainty and improve the accuracy of mineral potential modeling. These results indicate that the application of unsupervised deep learning models, particularly those based on LSTM, can serve as an effective tool in mineral deposit exploration and the optimization of exploration decisions. مدل‌سازی پتانسیل معدنی به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی در اکتشاف، با چالش‌هایی نظیر پیچیدگی روابط غیرخطی، ناهمگونی داده‌ها و محدودیت داده‌های برچسب‌خورده مواجه است. در این پژوهش، یک رویکرد یادگیری عمیق بدون نظارت و هیبریدی مبتنی بر شبکه حافظه طولانی کوتاه مدت به‌منظور شناسایی نواحی مستعد کانه‌زایی ارائه شده است. این مدل قادر است بدون نیاز به داده‌های آموزشی برچسب‌خورده، ساختارهای پنهان، شباهت‌ها و ناهنجاری‌ها را در داده‌های زمین‌شناسی استخراج نماید. در گام نخست، ویژگی‌های استخراج‌شده توسط الگوریتم خوشه‌بندی BIRCH گروه‌بندی شدند و سپس با بهره‌گیری از شاخص پیش‌بینی-مساحت (P-A)، که نسبت تجمعی نقاط معدنی به مساحت پیش‌بینی‌شده را ارزیابی می‌کند، نواحی با بیشترین پتانسیل معدنی تفکیک گردیدند. به‌منظور ارزیابی کارایی مدل، این رویکرد در برگه یکصد هزار کجان در استان اصفهان، به‌عنوان منطقه‌ای با پتانسیل کانه‌زایی مس-طلا، پیاده‌سازی شد. داده‌های ورودی شامل لایه‌های دگرسانی، ژئوشیمی، گسل‌ها و توده‌های نفوذی بوده که پس از فازی‌سازی، به‌عنوان ورودی به مدل اعمال شدند. نتایج نشان داد که مدل پیشنهادی با تخصیص 72 درصد از نقاط معدنی شناخته‌شده به کمتر از 30 درصد از مساحت منطقه، توانایی مناسبی در شناسایی الگوهای پیچیده و تفکیک نواحی امیدبخش معدنی دارد و نقشه‌های حاصل از آن با شواهد زمین‌شناسی منطقه همخوانی قابل قبولی دارند. در مقایسه با روش‌های متداول یادگیری نظارت‌شده، رویکرد پیشنهادی با حذف نیاز به داده‌های برچسب‌خورده و افزایش قدرت مدل‌سازی روابط غیرخطی، پتانسیل کاهش عدم قطعیت و بهبود دقت مدل‌سازی پتانسیل معدنی را دارد. این نتایج نشان می‌دهد که استفاده از مدل‌های یادگیری عمیق بدون نظارت، به‌ویژه مبتنی بر LSTM، می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در اکتشاف ذخایر معدنی و بهینه‌سازی تصمیم‌گیری‌های اکتشافی مورد استفاده قرار گیرد. https://gnf.khu.ac.ir/article_11696_3c30bc3ec05967d33995f258b184fabb.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Geology, geochemistry and mineralization of the Kordkandi copper deposit, northwest Zanjan زمین‌شناسی، ژئوشیمی و کانه‌زایی در کانسار مس کردکندی، شمال‌غرب زنجان 82 105 11698 10.22034/kjes.2026.11698 FA مریم احمدی دانشگاه زنجان قاسم نباتیان دانشگاه زنجان امیر مرتضی عظیم زاده دانشگاه زنجان مریم هنرمند دانشگاه علوم پایه تحصیلات تکمیلی زنجان Journal Article 2026 04 06 The Kordkandi deposit is located 26 km northwest of Zanjan, within the Western Alborz-Azarbaijan zone and the Tarom subzone, occurring as a stratabound mineralization within Eocene andesitic basalt lava flow units (equivalent to the Karaj Formation). Copper mineralization in this deposit is primarily observed as sulfide minerals including chalcopyrite, bornite, chalcocite, and lesser pyrite and specular hematite exhibiting disseminated, vein-veinlet, and replacement textures. The volcanic rocks in this area were formed in an extensional, back-arc environment. Geochemically, the investigated samples fall within the calc-alkaline to high-potassium calc-alkaline to shoshonitic series. Based on the host rock characteristics, mineralogy, texture and structure, geometry, and alteration, this deposit shows significant similarity to Manto-type deposits in Chile. According to these lines of evidence, it can be stated that the Kordkandi copper deposit formed during burial metamorphism stages within andesitic basalt units. During this stage, with increasing burial depth, copper mineralization occurred alongside alterations such as zeolitization, chloritization, epidotization, silicification, and carbonatization. Subsequently, due to the uplift of the area and through weathering and supergene processes, secondary minerals were formed in this deposit. کانسار کردکندی در 26 کیلومتری شمال‌غرب زنجان و در پهنه البرز غربی- آذربایجان و زیرپهنه طارم به صورت چینه کران در میان واحدهای گدازه‌ای آندزیت- بازالت به سن ائوسن (معادل سازند کرج) رخ داده است. کانی‌سازی مس در این کانسار بیشتر به صورت کانی‌های سولفیدی شامل کالکوپیریت، بورنیت، کالکوسیت و به مقدار کمتر پیریت و هماتیت اسپکیولار با بافت دانه پراکنده، رگه- رگچه‌ای و جانشینی مشاهده می‌شود. سنگ‌های آتشفشانی این منطقه در یک محیط کششی و پشت کمانی و ترکیب کالک‌آلکالن تا کالک‌آلکالن پتاسیم بالا تا شوشونیتی (مقادیر K2O برابر با 13/1 تا 31/2 درصد وزنی و مقادیر Na2O برابر با 93/1 تا 15/2 درصد وزنی) قرار می‌گیرند. براساس شواهد بدست آمده می‌توان گفت که کانسار مس کردکندی در طی مراحل دگرگونی تدفینی در واحدهای آندزیت- بازالت تشکیل شده است. در طی این مرحله، با افزایش عمق تدفین، کانه‌زایی مس به همراه دگرسانی‌هایی از جمله زئولیتی، کلریتی، اپیدوتی، سیلیسی و کربناتی صورت گرفته است. بر اساس ویژگی‌های سنگ میزبان، کانی‌شناسی، ساخت و بافت، ژئومتری و دگرسانی، این کانسار شباهت فراوانی با کانسارهای تیپ مانتو در شیلی دارد. https://gnf.khu.ac.ir/article_11698_fc8ce6292e51ac8214f544324c56d10d.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Multiple regression analysis of the role of pore throat diameter in determining archie’s parameters in Permian–Triassic carbonate reservoirs in the Persian Gulf تحلیل چندمتغیره نقش قطر گلوگاه حفرات در تعیین ضرایب آرچی در مخازن کربناته پرمین–تریاس خلیج فارس 106 127 11574 10.22034/kjes.2026.11574 FA فائزه کهنه دانشگاه تهران وحید توکلی دانشگاه تهران الهام فیجانی دانشگاه تهران Journal Article 2026 05 11 Archie’s coefficients are among the most fundamental inputs for estimating water saturation in hydrocarbon reservoirs. However, in many reservoir evaluations, these parameters are assumed to be constant and independent of the physical characteristics of the pore network. This assumption can introduce significant uncertainty in water saturation estimation in heterogeneous carbonate reservoirs where pore and throat geometries vary considerably. In this study, the role of pore‑throat diameter in controlling variations of Archie’s coefficients in the Permian–Triassic carbonate reservoirs of the Persian Gulf is quantitatively assessed using a multiple regression approach. Core-derived porosity and permeability data, mercury injection capillary pressure (MICP) analyses, and formation resistivity factor measurements from a gas well in the western Persian Gulf were utilized. Pore‑throat diameters at various mercury saturation levels were calculated and their relationships with porosity, permeability, cementation exponent, and formation resistivity factor were evaluated. The results indicate that the pore‑throat diameter at 10 percent mercury saturation shows the strongest correlation with porosity and permeability, providing a suitable basis for rock typing. Archie’s coefficients calculated within the identified rock types demonstrate that these parameters are not constant and systematically vary with changes in pore‑network geometry. Furthermore, multiple linear regression analyses reveal that rock typing significantly improves coefficients of determination in the correlations between petrophysical and electrical properties, with the strongest improvements observed for the formation resistivity factor and cementation exponent. These findings highlight that incorporating pore‑throat diameter and rock typing offers a more robust framework for estimating Archie’s coefficients and reducing uncertainty in water saturation calculations within heterogeneous carbonate reservoirs. ضرایب آرچی از مهم‌ترین پارامترهای مورد استفاده در محاسبه اشباع آب مخازن هیدروکربنی هستند. با این حال، در بسیاری از ارزیابی‌های مخزنی، این ضرایب به‌صورت ثابت و مستقل از ویژگی‌های فیزیکی شبکه منافذ در نظر گرفته می‌شوند. این فرض در مخازن کربناته ناهمگن که هندسه منافذ و گلوگاه‌های حفرات به‌شدت متغیر است، می‌تواند موجب افزایش عدم‌قطعیت در برآورد اشباع آب شود. در این پژوهش، نقش قطر گلوگاه حفرات در کنترل تغییرات ضرایب آرچی در مخازن کربناته پرمین–تریاس خلیج فارس به‌صورت کمی و چندمتغیره بررسی شد. برای این منظور، داده‌های تخلخل و نفوذپذیری مغزه، آزمایش تزریق جیوه و فاکتور مقاومت سازند از یک چاه گازی در بخش غربی خلیج فارس مورد استفاده قرار گرفت. قطر گلوگاه حفرات در درصدهای مختلف اشباع جیوه محاسبه شد و ارتباط آن با تخلخل، نفوذپذیری، ضریب سیمان‌شدگی و فاکتور مقاومت سازند ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که قطر گلوگاه در 10 درصد اشباع جیوه بهترین ارتباط را با تخلخل و نفوذپذیری دارد و بر همین اساس، نمونه‌ها به گونه‌های سنگی مختلف تفکیک شدند. محاسبه ضرایب آرچی در گونه‌های سنگی نشان داد که این ضرایب ثابت نبوده و در ارتباط با تغییرات هندسه شبکه منافذ تغییر می‌کنند. همچنین نتایج برازش خطی چندمتغیره نشان داد که تفکیک داده‌ها بر اساس گونه‌های سنگی باعث بهبود معنی‌دار ضرایب تعیین در روابط بین پارامترهای پتروفیزیکی و الکتریکی می‌شود. بیشترین بهبود در روابط مربوط به فاکتور مقاومت سازند و ضریب سیمان‌شدگی مشاهده شد. این نتایج نشان می‌دهد که استفاده از قطر گلوگاه حفرات و گونه‌بندی سنگی می‌تواند چارچوب دقیق‌تری برای تخمین ضرایب آرچی و کاهش عدم‌قطعیت محاسبه اشباع آب در مخازن کربناته ناهمگن فراهم کند. https://gnf.khu.ac.ir/article_11574_486d016ed2f8a1de28c4b664be01f35f.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Quasi-synchronous collision between the Arabian-Eurasian plates: implications from geological evidence in remnant back –arc and foreland basins برخورد شبه همزمان صفحه‌ی عربستان-اوراسیا: با تاکید بر شواهد زمین‌شناسی از بقایای حوضه‌های پیش بوم و پشت کمانی 128 147 11697 10.22034/kjes.2026.11697 FA الهامه مردانی حویق دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان مهناز رضائیان دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان کبری حیدرزاده - Journal Article 2025 12 09 The collision between the Arabian and Eurasian plates is one of the key processes for understanding the evolution of the central segment of the Alpine–Himalayan belt. The development of the tectono-sedimentary systems of Zagros, Alborz, Talesh, and the Greater - Lesser Caucasus belts, as well as the depositional basins of the South Caspian, Moghan-Kura, and Central Iran, is fundamentally linked to this event. In addition to producing significant structural and tectonic changes at the regional scale, this collision led to major transformations in depositional patterns and in the evolution of back-arc and foreland basins. Among the most prominent indicators of this transition are the unconformities recorded in stratigraphic successions. These unconformities reflect processes such as pulsed uplift, abrupt changes in depositional regimes, variations in sedimentation rate, the influx of large volumes of clastic material, and short- to long-term interruptions in sedimentation. Numerous lines of evidence and previous investigations in the Zagros, Alborz, Talesh, and Caucasus belts show that the timing and characteristics of these unconformities are asynchronous and directly tied to the local dynamic of the orogenic belt. In the Moghan and South Caspian basins, the transition from deep-marine deposits to deltaic and continental units is accompanied by a marked increase in sedimentation rate, and the appearance of regional unconformities attests to the onset of the collisional phase and the associated mountain building. Correlation of unconformities across structural–sedimentary domains indicates that although the precise timing of events may differ slightly, a general pattern of progressively intensifying orogeny from the Eocene–Oligocene toward the Middle Miocene, and its culmination in the Pliocene–Quaternary, is evident throughout these mountain belts in association with the closure of the Neo-Tethys Ocean. رخداد برخورد صفحه‌ی عربستان-اوراسیا یکی از فرآیندهای کلیدی در درک تکامل بخش میانی کمربند آلپ-هیمالیا به شمار می‏رود. تکامل سامانه‏های رسوبی-ساختاری کمربندهای کوهستانی زاگرس، البرز، تالش، قفقاز بزرگ و کوچک و حوضه‏های رسوب‌گذاری خزر جنوبی، کورا و ایران مرکزی در پیوند با این رخداد مهم بوده است. این فرآیند علاوه بر تغییرات ساختاری و زمین‌ساختی چشمگیر در مقیاس ناحیه‌ای، تحول بنیادی در الگوهای رسوب‌گذاری و تکامل حوضه‌های پشت کمانی و پیش بوم ایجاد کرده است. این حوضه‌ها به‌عنوان آرشیو‌های رسوبی حساس، توالی‌های ضخیم و متنوع رسوبی را حفظ کرده‌اند که گذار تدریجی از شرایط فرورانش به برخورد قاره‌ای و وقایع ژئودینامیکی رخ داده را آشکار می‌سازند. از برجسته‌ترین شاخص‌های این گذار، ثبت سطوح ناپیوستگی در توالی‌های چینه‌شناسی است. این ناپیوستگی‌ها، بازتاب فرآیندهایی چون بالاآمدگی‌های دوره‌ای، تغییرات ناگهانی در رژیم‌های رسوبی، تغییرات نرخ رسوب‌گذاری، ورود حجم عظیم رسوبات آواری و وقفه‌های کوتاه یا بلندمدت در رسوب‌گذاری هستند. شواهد متعدد و بررسی‌های انجام‌شده در کمربندهای زاگرس، البرز، تالش و قفقاز نشان می‌دهد که زمان‌بندی و ویژگی‌های این ناپیوستگی‌ها ناهمگام بوده و وابستگی مستقیمی به پویایی‌ محلی هر بخش از کمربند دارد. در حوضه‌ی مغان و خزر جنوبی نیز گذار از رسوبات عمیق دریایی به واحدهای دلتایی و قاره‌ای، همراه با افزایش چشمگیر نرخ رسوب‌گذاری است و ظهور ناپیوستگی‌های منطقه‌ای، گواهی بر آغاز فاز برخوردی و کوهزایی مرتبط با آن است. تطابق ناپیوستگی‌ها در پهنه‌های ساختاری-رسوبی نشان می‌دهد که اگرچه زمان‌بندی دقیق رویدادها ممکن است کمی متفاوت باشد، یک الگوی کلی از تشدید تدریجی کوهزایی از ائوسن-الیگوسن به سمت میوسن میانی و سپس اوج آن در پلیوسن-کواترنری در تمامی این کمربندهای کوهزایی مرتبط با بسته شدن اقیانوس نئوتتیس مشهود است. https://gnf.khu.ac.ir/article_11697_6fc3d5c19d1dce101093e77b0bb4a365.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Hydrogeochemistry and process-based differentiation of groundwater facies in karst systems of Lorestan Province هیدروژئوشیمی و تفکیک فرآیندمحور رخساره‌های آب زیرزمینی در آبخوان‌های کارستی استان لرستان 148 175 11699 10.22034/kjes.2026.11699 FA شراره قلی زاده خاصوانی دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی فرشاد علیجانی دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی یاسر نیک پیمان دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی Journal Article 2026 05 25 Understanding the chemistry and quality of groundwater in karst aquifers is essential for sustainable water-resource management because of geological and hydrogeochemical heterogeneity. This study aimed to investigate the hydrogeochemistry and identify the processes controlling groundwater chemistry in the karst aquifers of Lorestan Province. For this purpose, water samples were collected from ten springs and three wells during three sampling periods from 2021 to 2023 and analyzed for physicochemical parameters, major ions, trace elements, and metals. The data were interpreted using hydrogeochemical diagrams, ionic ratios, saturation indices, and multivariate statistical analyses, including hierarchical cluster analysis, fuzzy clustering, principal component analysis, and principal component analysis based on centered log-ratio transformation. The results showed that the groundwater samples were divided into four hydrochemical groups, A, B, C, and D. Groups B and C showed a calcium–magnesium pattern with bicarbonate dominance, indicating carbonate control and water–rock interaction. Group A had a more mixed composition with relative enrichment in sulfate and chloride and was influenced by mineral dissolution, limited mixing, and local geochemical conditions. In contrast, Group D was separated from the other groups by Na–Cl facies, high EC, different ionic composition, and low Br/Cl, Li/Cl, Sr/Cl, and Ba/Cl ratios, indicating the influence of evaporitic units, particularly the Gachsaran Formation. Samples S2 and S3, with increased SO₄, Cl, and Na, highlighted the role of gypsum, halite, and evaporitic components, whereas S1, S6, S7, and P3 showed intermediate or mixed behavior. The statistical analyses showed that hydrochemical boundaries between some groups are gradual and that not all samples are completely separated. Trace-element ratios were also useful for interpreting local geochemical differences and identifying distinct samples. Overall, the integration of major ions, trace-element ratios, saturation indices, and statistical analyses provided a process-based framework for differentiating hydrochemical patterns and interpreting variations in groundwater chemistry in the karst–structural aquifer of Lorestan Province. شناخت شیمی و کیفیت آب‌های زیرزمینی در آبخوان‌های کارستی، به دلیل ناهمگنی‌های زمین‌شناسی و هیدروژئوشیمیایی برای مدیریت پایدار منابع آب ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی هیدروژئوشیمی و شناسایی فرآیندهای کنترل‌کننده شیمی آب در آبخوان‌های کارستی استان لرستان انجام شد. بدین منظور، نمونه‌های آب از ده چشمه و سه چاه در سه دوره نمونه‌برداری ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ برداشت و از نظر پارامترهای فیزیکوشیمیایی، یون‌های اصلی، عناصر فرعی و فلزات بررسی شدند. برای تفسیر داده‌ها از نمودارهای هیدروژئوشیمی، نسبت‌های یونی، نمایه‌های اشباع و تحلیل‌های آماری چندمتغیره شامل تحلیل خوشه‌ای سلسله‌مراتبی، خوشه‌بندی فازی، تحلیل مؤلفه‌های اصلی و تحلیل مؤلفه‌های اصلی مبتنی بر تبدیل لگاریتم نسبت مرکزی استفاده شد. نتایج نشان داد که آب‌های زیرزمینی به چهار گروه هیدروشیمیایی A، B، C و D تفکیک می‌شوند. گروه‌های B و C الگوی کلسیم–منیزیم‌دار با غلبه بی‌کربنات نشان دادند که بیانگر کنترل کربناته و برهم‌کنش آب–سنگ است. گروه A ترکیب مختلط‌تری با افزایش نسبی سولفات و کلراید داشت و تحت تأثیر انحلال کانی‌ها، اختلاط محدود و شرایط ژئوشیمیایی موضعی قرار گرفت. در مقابل، گروه D با رخساره Na–Cl، EC بالا، ترکیب یونی متفاوت و نسبت‌های پایین Br/Cl، Li/Cl، Sr/Cl و Ba/Cl از سایر گروه‌ها جدا شد و اثر واحدهای تبخیری، به‌ویژه سازند گچساران را نشان داد. نمونه‌های S2 و S3 با افزایش SO₄، Cl و Na نقش ژیپس، هالیت و مؤلفه‌های تبخیری را برجسته کردند، درحالی‌که S1، S6، S7 و P3 رفتارهای حدواسط یا مختلط داشتند. نتایج تحلیل‌های آماری نشان داد که مرزهای هیدروشیمیایی میان برخی گروه‌ها تدریجی است و همه نمونه‌ها کاملاً مجزا تفکیک نمی‌شوند. نسبت‌های عناصر فرعی نیز برای تفسیر تفاوت‌های ژئوشیمیایی موضعی و تشخیص نمونه‌های متفاوت مفید بودند. در مجموع، تلفیق یون‌های اصلی، نسبت‌های عناصر فرعی، نمایه‌های اشباع و تحلیل‌های آماری، چارچوبی فرآیندمحور برای تفکیک الگوهای هیدروشیمیایی و تفسیر تغییرات شیمی آب در آبخوان کارستی–ساختاری استان لرستان فراهم کرد. https://gnf.khu.ac.ir/article_11699_175cbada323f6874f9d26985f9378efb.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Assessment of surface water resources quality of the Kowsar Dam watershed, Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province بررسی کیفیت منابع آب سطحی حوضه آبریز سد کوثر، استان کهگیلویه و بویراحمد 176 191 4096 10.22034/kjes.2026.4096 FA طالب مرادی نژاد دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران نصرالله کلانتری دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران علی افروس گروه مهندسی محیط‌زیست، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران امیر صابری نصر دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران هادی محمدی دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article 2026 02 15 This study aimed to comprehensively evaluate the hydrochemical processes governing the water quality of the sub-basins supplying the Kowsar Dam and to investigate the spatial and temporal variations in surface water quality across the watershed. To achieve this objective, 72 water samples were collected from the tributaries draining into the Kowsar Dam during different seasons over an approximately one-year period, from December 2022 to October 2023. In addition to electrical conductivity (EC) and pH, the concentrations of the major ions, including Ca2+, Mg2+, Na+, K+, HCO3-, SO42-, Cl-, and NO3-, together with the biochemical parameters dissolved oxygen (DO), biochemical oxygen demand (BOD), and oxidation–reduction potential (ORP), were determined. The dataset was interpreted using hierarchical cluster analysis (HCA), Euclidean distance, Scree plot analysis, the rotated component matrix, and correlation analysis. The results showed that EC ranged from 412 to 6,695 µS/cm, whereas Cl- concentrations varied from 0.15 to 44 meq/L. The pronounced variability observed in the major ions and biochemical parameters indicates the combined influence of natural hydrogeochemical processes and anthropogenic activities on water quality. The hydrochemical data further confirmed the occurrence of both normal and reverse ion-exchange processes within the study area. Correlation analysis revealed that the temporal and spatial variations in water quality were primarily controlled by wastewater discharge into the stream network and seasonal discharge fluctuations driven by precipitation patterns. Hierarchical cluster analysis identified four distinct clusters, with the sewage-affected cluster exhibiting BOD concentrations of up to 37 mg/L. Furthermore, the rotated component matrix extracted three principal factors controlling water quality, among which the first factor exhibited the highest loadings for Na+ and EC, indicating their dominant contribution to hydrochemical variability within the watershed. هدف این پژوهش، ارزیابی جامع فرآیندهای هیدروشیمیایی مؤثر بر کیفیت آب زیرحوضه‌های تأمین‌کننده آب سد کوثر و بررسی تغییرات زمانی و مکانی کیفیت منابع آب سطحی این زیرحوضه‌ها است. بدین منظور، طی یک دوره تقریباً یک ساله (از دی‌ماه 1401 تا مهرماه 1402)، در فصول مختلف، تعداد 72 نمونه آب از سرشاخه‌های منتهی به سد کوثر برداشت شد. علاوه بر اندازه‌گیری هدایت الکتریکی (EC) و pH، غلظت یون‌های اصلی شامل کلسیم، منیزیم، سدیم، پتاسیم، بی‌کربنات، سولفات، کلرید و نیترات، همچنین پارامترهای بیوشیمیایی شامل اکسیژن محلول (DO)، اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی (BOD) و پتانسیل اکسایش-کاهش (ORP) اندازه‌گیری شدند. به منظور نفسیر داده‌ها، از روش‌های تحلیل خوشه‌ای سلسله مراتبی (HCA)، فاصله اقلیدسی، نمودار اسکری و ماتریس مؤلفه‌های چرخش‌یافته استفاده شد. نتایج نشان داد که هدایت الکتریکی در محدوده 412 تا 6695 میکروزیمنس بر سانتی‌متر و غلظت یون کلرید در بازه 0/15 تا 44 میلی‌اکی‌والان بر لیتر قرار دارد. همچنین دامنه تغییرات غلظت یون‌های اصلی و پارامترهای بیوشیمیایی قابل توجه بوده و بیانگر تأثیر همزمان فرآیندهای طبیعی و فعالیت‌های انسان‌زاد بر کیفیت آب است. افزون بر این، وقوع فرآیندهای تبادل یونی معمول و معکوس در منطقه تأیید شد. نتایج ماتریس همبستگی نشان داد که تغییرات زمانی و مکانی کیفیت منابع آب بیشتر تحت تاثیر ورود فاضلاب به آبراهه‌ها و نوسانات دبی ناشی از الگوی بارش در فصول مختلف قرار دارد. بر اساس دندروگرام حاصل از تحلیل خوشه‌ای، چهار خوشه متمایز شناسایی شد که در خوشه مرتبط با ورود فاضلاب، مقدار BOD به 37 میلی‌گرم بر لیتر رسید. همچنین، ماتریس مؤلفه‌های چرخش یافته سه عامل اصلی مؤثر بر تغییرات کیفیت آب را مشخص کرد که در میان آن‌ها، عامل نخست بیشترین بار عاملی را برای یون سدیم و هدایت الکتریکی نشان داد. https://gnf.khu.ac.ir/article_4096_f7efa4f864ae9b88d43527f4b14f750f.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Effectiveness prediction of restoration and balancing plan on the Gotvand aquifer using MODFLOW پیش‌بینی اثربخشی پروژه‌های طرح احیا و تعادل بخشی بر آبخوان گتوند با استفاده از مدل MODFLOW 192 208 4093 10.22034/kjes.2026.4093 FA سعید پهلوانی زاده دانشگاه شهید چمران اهواز نصراله کلانتری دانشگاه شهید چمران اهواز سرور مزرعه اصل دانشگاه شهید چمران اهواز حسن دانشیان سازمان آب و برق استان خوزستان Journal Article 2026 01 07 Groundwater is one of the key sources of water supply for various uses in Khuzestan Province. In recent years, especially in the agricultural areas of the Gotvand Plain, it has undergone significant quantitative and qualitative changes. The aim of this study is to predict the effectiveness of the restoration and balancing plan projects (has started since 2008) on the groundwater level balance of the Gotvand aquifer using the MODFLOW numerical model. In this research, changes in the water table level and the aquifer water budget were examined under different management scenarios through the years 2021 to 2022, including deactivating and sealing illegal wells, resolving the status of “Form one” wells, and revising and adjusting abstraction permits for agricultural well. The simulation results showed that eliminating illegal wells has the greatest impact on improving the aquifer condition. In this scenario, the water table level increases by approximately 3 meters in the southern parts of the aquifer and about 0.3 meters in the northern parts, while the aquifer storage increases by around 8 million cubic meters. In contrast, resolving the status of “Form one” wells results in only about a 0.9 million cubic meter increase in storage and does not produce a noticeable change in the water table level. Overall, the findings indicate that sealing illegal wells can be considered the most effective management action for improving the quantitative status of the Gotvand aquifer. آب زیرزمینی از جمله منابع مهم جهت تأمین آب برای مصارف مختلف در استان خوزستان به شمار می‌آید که در سال‌های اخیر، به‌ویژه در مناطق کشاورزی دشت گتوند، تحت تأثیر تغییرات کمی و کیفی قابل توجهی قرار گرفته است. هدف این پژوهش پیش‌بینی اثربخشی پروژه‌های طرح احیا و تعادل‌بخشی (از سال 1387 در خوزستان اجرا گردید) بر تراز سطح آب زیرزمینی آبخوان گتوند با استفاده از مدل عددی MODFLOW می‌باشد. در این مطالعه تغییرات سطح ایستابی و بیلان آبی آبخوان 1400 الی 1401 در سناریوهای مختلف شامل پر و مسلوب‌المنفعه کردن چاه‌های غیرمجاز، تعیین تکلیف چاه‌های فرم 1 و اصلاح و تعدیل پروانه‌های بهره‌برداری چاه‌های کشاورزی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج شبیه‌سازی نشان داد که حذف چاه‌های غیرمجاز بیشترین تأثیر را بر بهبود وضعیت آبخوان دارد، به‌طوری که سطح ایستابی در بخش‌های جنوبی آبخوان تا حدود 3 متر و در بخش‌های شمالی حدود 3/0 متر افزایش یافته و ذخیره آبخوان حدود 8 میلیون مترمکعب افزایش می‌یابد. در مقابل، تعیین تکلیف چاه‌های فرم 1 تنها موجب افزایش حدود 9/0 میلیون مترمکعب در ذخیره آبخوان شد و تغییر محسوسی در سطح ایستابی ایجاد نکرد. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که انسداد چاه‌های غیرمجاز می‌تواند مؤثرترین اقدام مدیریتی در بهبود وضعیت کمی آبخوان گتوند باشد. https://gnf.khu.ac.ir/article_4093_101951fe7ebe7bd8c77d14f75746b4bc.pdf

دانشگاه خوارزمی علوم زمین خوارزمی 2538-449X 12 1 2026 08 23 Hydrogeochemical evolution and water rock interaction of the Allah Akbar karstic hot springs in Dargaz, Khorasan Razavi Province تکامل هیدروژئوشیمی و برهمکنش آب - سنگ چشمه های کارستی آبگرم الله اکبر درگز، استان خراسان رضوی 209 233 11718 10.22034/kjes.2026.11718 FA حسین محمدزاده دانشگاه فردوسی مشهد بنفشه اسدی چهاربرچ دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2026 06 24 Investigating the hydrogeochemical evolution of hot springs through the analysis of water-rock interaction enables the identification of flow paths, dissolution processes, ion exchange, and water quality. In this study, the chemical behavior of the hot and cold karstic springs of the Allah Akbar heights in Dargaz, Khorasan Razavi Province, was investigated to explain their origin and geochemical evolution. During field operations, rock samples were collected from the Tirgan carbonate formation and the travertines of the area, and facies and diagenetic history were determined through thin-section studies. Additionally, ten water samples were collected from hot and cold karstic springs during the wet and dry seasons (2023), and physicochemical parameters (T, pH, EC, Eh, TDS, and DO) were measured. Thin-section studies of the Tirgan Formation indicate a dual porosity system in this formation, which increases the water-rock contact surface and plays a direct role in enriching the water with calcium and bicarbonate ions, ultimately leading to the formation of travertine deposits around the hot springs. The presence of Quaternary travertines along active faults indicates the continuation of these processes up to the present day. The water temperature in cold springs ranges from 15.6 to 19.4 °C, while it increases up to 32.2 °C in hot springs. Furthermore, the EC of the water samples varies in the range of 256 to 1022 µS/cm. Major ion concentrations were measured in the laboratory. The data were processed using various hydrogeochemical techniques, including Piper, Gibbs, Schoeller, and Wilcox diagrams, saturation index (SI), and Eh-pH diagram. The results indicate that the hydrogeochemical evolution of the hot springs results from the interaction of three main factors: primary lithology (Tirgan Formation), diagenetic history (dissolution and creation of dual porosity), and tectonic structures. The water of the hot springs is of the calcium-bicarbonate type with a common origin, whereas the Chelmir spring exhibits a sulfate type. Based on the Gibbs diagram, weathering of carbonate rocks is the main factor controlling water chemistry, and the saturation index confirms the supersaturation of the water with respect to calcite and dolomite. The water quality of most springs falls within the "good to acceptable" range for drinking and in class C3-S1 for irrigation. This research clarifies the role of diagenesis and dual porosity in the hydrogeochemical evolution of the Tirgan aquifer and reveals the geotourism potential of the hot springs. بررسی تکامل هیدروژئوشیمیایی چشمه‌های آبگرم با تحلیل برهم‌کنش آب و سنگ میزبان، امکان شناسایی مسیرهای جریان، فرآیندهای انحلال، تبادل یونی و کیفیت آب را فراهم می‌کند. در این پژوهش، رفتار شیمیایی چشمه‌های کارستی آبگرم و سرد ارتفاعات الله‌اکبر درگز، استان خراسان رضوی، با هدف تبیین منشأ و تحولات ژئوشیمیایی آن‌ها بررسی شده‌است. طی عملیات صحرایی، نمونه‌های سنگی از سازند کربناته تیرگان و تراورتن های منطقه برداشت و با مطالعه مقاطع نازک، رخساره‌ها و تاریخچه دیاژنز تعیین گردید. همچنین در دو فصل تر و خشک (سال ۱۴۰۲)، ده نمونه آب از چشمه‌های کارستی آبگرم و آبسرد منطقه جمع‌آوری و پارامترهای فیزیکوشیمیایی (T، pH، EC، Eh، TDS و DO) اندازه‌گیری شدند. مطالعه مقاطع نازک سازند تیرگان نشان‌دهنده یک سیستم تخلخل دوگانه در این سازند است. که منجر به افزایش سطح تماس آب و سنگ شده‌است و نقش مستقیمی در غنی‌شدن آب از یون‌های کلسیم و بیکربنات و در نهایت تشکیل نهشته‌های تراورتن در پیرامون چشمه‌های آبگرم داشته‌است. وجود تراورتن‌های کواترنری در امتداد گسل‌های فعال، نشان‌دهنده تداوم این فرایندها تا عصر حاضر است. دمای آب در چشمه‌های آبسرد بین 15/6 تا 19/4 درجه سانتی‌گراد و در چشمه‌های آبگرم تا 32/2 درجه سانتی‌گراد افزایش می‌یابد. همچنین EC نمونه‌های آب در محدوده ۲۵۶ تا ۱۰۲۲ میکروزیمنس بر سانتی‌متر متغیر است. غلظت یون‌های اصلی در آزمایشگاه اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از تکنیک‌های مختلف هیدروژئوشیمیایی (نمودارهای پایپر، گیبس، شولر، ویلکوکس، شاخص اشباع (SI) و نمودارEh pH) پردازش شدند. نتایج نشان می‌دهد تکامل هیدروژئوشیمیایی چشمه‌های آبگرم حاصل تعامل سه عامل اصلی سنگ‌شناسی اولیه (سازند تیرگان)، تاریخچه دیاژنتیکی (انحلال و ایجاد تخلخل دوگانه) و ساختارهای تکتونیکی است. آب چشمه‌های آبگرم از تیپ کربناته کلسیم‌دار با منشأ مشترک است، در حالی که چشمه چهلمیر تیپ سولفاته دارد. بر اساس نمودار گیبس، هوازدگی سنگ‌های کربناته عامل اصلی کنترل شیمی آب است و شاخص اشباع، فوق‌اشباع بودن آب نسبت به کلسیت و دولومیت را تأیید می‌کند. کیفیت آب اکثر چشمه‌ها برای شرب در محدوده «خوب تا قابل قبول» و برای کشاورزی در کلاس C3 S1 قرار می‌گیرد. این پژوهش نقش دیاژنز و تخلخل دوگانه را در تکامل هیدروژئوشیمیایی آبخوان تیرگان روشن ساخته و پتانسیل ژئوتوریسمی چشمه‌های آبگرم را آشکار می‌سازد. https://gnf.khu.ac.ir/article_11718_5e72a74d8b2d25bc4ed9f479909c4b98.pdf