Kharazmi Journal of Earth Sciences

fa بررسی نقش شورابه‌های حوضه‌ای و تبادلات سیال-سنگ در رخداد کانسار مرتبط با ناپیوستگی فلوئوریت-باریت±سولفید آتش‌کوه، جنوب دلیجان Roles of Basinal Brines and Fluid-rock Interaction in Occurrence of Unconformity-related Atash Kuh F-Ba±Sulfide Deposit, South of Delijan زمین شناسی اقتصادی Economic Geology مقاله پژوهشی Original Research شورابه‌های حوضه‌ای غنی از فلز به‌عنوان عامل کلیدی در شکل‌گیری ذخایر فلوئوریت-باریت (سرب و روی) مرتبط با ساختار هستند که در اغلب موارد منشأ فلز و مواد معدنی از سنگ بستر زیرین تأمین می‌شود. کانسار رگه‌ای فلوئوریت-باریت±سولفید آتش‌کوه در جنوب‌شرق استان مرکزی، نمونه‌ای از این ذخایر است که کانی‌سازی در آن با ماهیت اپی‌ژنتیک و ساخت و بافت‌های پرکننده فضای‌خالی، برشی و حفره‌ای در سنگ میزبان کربناته-شیلی با گسترۀ زمانی ژوراسیک پیشین تا میانی شکل گرفته است. کانی‌سازی رگه‌ای در ارتباط با شکستگی‌های محلی با راستای ESE-WNW و NNE-SSW تشکیل شده، که همراه آن دگرسانی‌های دولومیتی، سیلیسی و آرژیلیک قابل مشاهده است. علاوه بر این، مقادیر ناچیزی از کانی‌های سولفیدی گالن، پیریت و کالکوپیریت نیز به‌صورت ‌پراکنده در رگه‌ها مشاهده شد. طبق شواهد، کانی‌سازی فلوئوریت و کانی‌های همراه، طی سه مرحله در منطقه شکل گرفته است که در آن سه تیپ میانبار به‌ترتیب فراوانی شامل: 1) میانبارهای آبگین غنی از مایع (L+V)، 2) حاوی فاز جامد (L+V+S)، 3) دارای فاز CO2 (L1+L2+V)، در کانی‌های فلوئوریت، باریت و کوارتز تشخیص داده شد. بر مبنای قطع ایزوکورهای میانبارهای آبگین و دارای فاز CO2، کانی‌سازی مرحله نخست در فشار Mpa 150 و دمای C°250 و کانی‌سازی مرحلۀ پایانی در فشار کم‌تر از Mpa 100 و دمای C°200 رخداده است. طبق شواهد ریزدماسنجی میانبارهای سیال، بنظر می‌رسد در منطقه آتش‌کوه شورابه‌های حوضه‌ای غنی از نمک، ضمن انجام تبادلات وسیع سیال-سنگ، دچار تحولات شیمی سیال از طیفی غنی از Na به طیف شورابه‌های غنی از Ca-K–Mg±Na شده است. طی این فرآیند رخداد متاسوماتیزم-Mg و دگرسانی دولومیتی‌، موجب افزایش نسبت Ca/Na سیال و تشکیل کانی‌سازی فلوئوریت شده است. طبق این شواهد، می‌توان گفت رگه‌های فلوئوریت-باریت±سولفید کانسار آتش‌کوه احتمالاً در نتیجه اختلاط غیر هم‌دمای اعضای انتهایی یک شورابه Na–K±Ca–Mg اولیه (با منشأ واحدهای تبخیری تریاس-ژوراسیک) و شورابه‌های غنی از کلسیم (ناشی از تبادلات سیال-سنگ)، شکل گرفته‌اند. پس از آن، تزریق آب‌های جوی رقیق‌شده در نتیجه فشارزدایی و جابه‌جایی وسیع آن‌ها در افق‌های زیرین، طی مراحل پایانی کانه‌زایی رخ‌داده است.  Metalliferous basinal brines, as the key factor, are commonly involved in the formation of structural-related F–Ba (±Pb–Zn) deposit, although in many instances, the sources of metals is often thought to be the underlying basement rocks. The Atash Kuh F–Ba±Sulfide vein-type deposit in the southwestern of the Markazi Province is an example of these deposits which is recognized by epigenetic characteristics, open space filling, breccia and vugy textures, occurred in lower to middle Jurassic carbonated-shale host rock. The vein-type mineralization is associated with ESE–WNW and NNE–SSW-oriented local fractures,  dolomitization, silisification and argillic alterations. Minor amount of sulfide minerals such as galena, pyrite and chalcopyrite dispersed in the vein system. Evidences show that fluorite mineralization and accompanied minerals occurred at the three stages with three types of fluid inclusion including, 1) liquid-rich (L+V), 2) solid-bearing (L+V+S), and 3) CO2-bearing (L1+L2+V), in the fluorite, barite and quartz host minerals. The pressure-temperature estimation based on aqueous and CO2-bearing fluid inclusions isochore intersection, suggest P-T condition entrapment of 150 Mpa and 250°C in the early stage and 100 Mpa and 200°C in final stage of mineralization. Microthermometry and microchemical evidences of fluid inclusions at Atash Kuh area, suggested that the salt-rich basinal brines experienced an extensive fluid-rock interaction between Na-rich to Ca–Na±Mg–K end-members. Mg-metasomatism and dolomitization could be result of Ca/Na increase and fluorite mineralization. Evidences shows that the Atash Kuh F–Ba±sulfide veins probably occurred as heterothermal mixing of two end-member brines includes: primary Na–K±Ca–Mg brines (with Triassic-Jurassic evaporitic source) and secondary Ca-rich brines (due to fluid-rock interaction). Consequently, due to depressurization and wide migration of meteoric dilute recharge fluids in shallow depth occurred at the final stage of mineralization شورابه‌های حوضه‌ای, تبادلات سیال-سنگ, فلوئوریت-باریت, اختلاط, آتش‌کوه Basinal brines, Fluid-rock interaction, Fluorite-barite, Mixing, Atash Kuh 81 104 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-135-1&slc_lang=fa&sid=1 ابراهیم طالع فاضل tale.fazel@gmail.com 10031947532846003766 10031947532846003766 Yes دانشگاه بوعلی سینا همدان، گروه زمین‌شناسی