Kharazmi Journal of Earth Sciences

fa آلودگی، منشأ و ارزیابی ریسک سلامت عناصر بالقوه سمناک در خاک پارک شهر و پارک لاله، شهر تهران Contamination, Source Apportionment and Health Risk Assessment of Potentially Toxic Elements in Soil of Park-e-Shahr and Park-e-Laleh, Tehran City زمین‌شناسی زیست‌محیطی Environmental Geology کیفیت خاک پارک‌های شهری اهمیت زیادی دارد، زیرا کودکان در حال بازی در پارک آلودگی را به‌راحتی دریافت می‌کنند. این پژوهش به‌منظور بررسی غلظت، منابع، آلودگی و ریسک سلامت عناصر بالقوه سمناک در خاک دو پارک شهری در تهران انجام شده است. برای این منظور نمونه‌های خاک (26n= ) از پارک‌های لاله و شهر، نمونه‌برداری شدند و برای تعیین غلظت کل عناصر بالقوه سمناک (آرسنیک، کادمیم، کبالت، کروم، مس، وانادیم، سرب، نیکل و روی) با استفاده از دستگاه ICP-MS & OES تجزیه شدند. درجۀ آلودگی و منشأ عناصر بالقوه سمناک باتوجه به غلظت زمینه با ضریب غنی‌شدگی، شاخص زمین انباشت، شاخص آلودگی و شاخص آلودگی یک‌پارچه محاسبه شد. با استفاده از تحلیل مؤلفه‌های اصلی نیز ارتباط و منشأ مشخص شد. نتایج حاصل از EF و Igeo نشان داد که حدود 50 درصد از نمونه‌ها نسبت به عناصر کادمیم، کروم، مس، سرب و روی غنی شده‌اند، که نشان می‌دهد آلودگی فلزات سنگین در خاک دو پارک شهر و لاله منشأ انسان‌زاد دارند. بر اساس مقادیر PI، کادمیم، کروم، مس، سرب و روی در خاک دو پارک در گروه نسبتاً آلوده قرار دارند. IPI به‌ترتیب در پارک شهر و لاله کاهش یافته است. شاخص‌های ژئوشیمیایی و تجزیه و تحلیل مؤلفه‌های اصلی تأیید کرند که منشأ آلودگی خاک در این دو پارک ترافیک، کود، زباله، خوردگی سطوح فلزی خودروها، مواد افزودنی به سوخت خودروها و خوردگی مصالح ساختمانی است. ارزیابی ریسک سلامت نشان داد که آلودگی عناصر بالقوه سمناک در خاک پارک شهر و لاله زیر آستانه قابل قبول برای خطرات سرطان زا و غیر سرطان‌زا است. بااین حال، ریسک سرطان‌زایی کروم از طریق بلع بیش‌تر از 6-10×1 در هر دو پارک است. این نشان می‌دهد که قرار گرفتن در معرض خاک آلوده به کروم ممکن است اثرات سوء بر سلامت به‌خصوص برای کودکان داشته باشد. ضریب خطر (HQ) و شاخص خطر (HI) برای فلزات از طریق بلع، تنفس و پوست کم‌تر از یک است که نشان می‌دهد در شرایط کنونی خطر سلامت وجود ندارد.   The soil quality of urban parks is of vital importance as the children playing in the parks get themselves easily contaminated. This study aimed to investigate the concentrations, sources, pollution levels and human health risk of potentially harmful elements in the soil of two urban parks present in Tehran. For this purpose, the soil samples (n=26) were collected from shahr and lale parks analyzed for total potentially toxic elements concentration (As, Cd, Co, Cr, Cu, V, Pb, Ni and Zn) using an Inductively Coupled Plasma Spectroscopy and Optical Emission Spectroscopy. The degree of pollution by potentially toxic elements was assessed with respect to the background concentration by calculation and comparison of the geo-accumulation index (Igeo), enrichment factor (EF), pollution index (PI) and integrated pollution index (IPI).Sources of different elements in the soils were identified by employing principal component analysis (PCA). The results of EF and Igeo analysis showed about 50% of the soil samples to be enriched in heavy metals Cd, Cr, Cu, Pb and Zn compared with background levels, suggesting heavy metals contamination of soil two urban parks are from anthropogenic sources. Based on the PI values, Cd, Cr, Cu, Pb and Zn in the soil of two parks were higher than their background concentrations. IPI decreased in the order of Shahr and Lale parks. Geochemical indicators and PCA confirmed that the main pollution source of soil was traffic, fertilizers, waste, corrosion of metal surfaces of cars, fuel additives and corrosion of building materials. Health risk assessment indicated that the potentially toxic element contamination in the Shahr and Lale parks, were below the acceptable threshold for carcinogenic and non-carcinogenic risks. However, the carcinogenic risk from Cr due to oral ingestion of soil exceeded the value of 1×10−6, in both parks. It indicates that the exposure to Cr-contaminated soil may cause adverse health effects in humans, especially in children. The Hazard Quotient (HQ) and Hazard Index (HI) for different metals through ingestion, inhalation and dermal pathways was also found to be less than 1, indicating no health risk exists in present condition. آلودگی خاک, پارک, تحلیل مؤلفه‌های اصلی, ارزیابی ریسک سلامت, تهران Soil contamination, Park, PCA, Health risk assessment, Tehran 209 226 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-130-1&slc_lang=fa&sid=1 S Davtalabnezam سمانه داوطلب نظام 10031947532846003746 10031947532846003746 Yes دانشگاه خوارزمی، دانشکدۀ علوم زمین A Shakeri عطا شاکری 10031947532846003747 10031947532846003747 No دانشگاه خوارزمی، دانشکدۀ علوم زمین M Rezaee محسن رضایی 10031947532846003748 10031947532846003748 No دانشگاه خوارزمی، دانشکدۀ علوم زمین