fa پتروژنز و سن سنجی U-Pb متاریولیت های نئوپروتروزوئیک پسین مجموعۀ دگرگونی-آذرین ماجراد (جنوب‌شرق شاهرود): شاهدی بر تشکیل و توسعه حوضه های کششی درون قاره ای در سرزمین های گندوانایی ایران پترولوژی Petrology <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">متاریولیت&shy;های رخنمون یافته در مجموعه&shy; دگرگونی-آذرین ماجراد در جنوب&shy;شرق شاهرود و در لبۀ شمالی زون ساختاری ایران مرکزی واقع شده&shy;اند. متاریولیت&shy;ها بخش مهمی از طیف ترکیب این کمپلکس هستند که به شکل گنبد و یا میان&shy;لایه با مرمرهای کلسیتی و دلومیتی، متاپلیت&shy;ها و متاپسامیت&shy;ها رخنمون دارند. در اثر دگرگونی و میلونیتی&shy;شدن، برگوارگی و خطوارگی بارزی در آن‌ها توسعه یافته است. بر اساس شواهد ژئوشیمیایی، متاریولیت&shy;ها دارای ماهیت کالک&shy;آلکالن پتاسیم &shy;متوسط تا پتاسیم زیاد هستند. این سنگ&shy;ها در نمودار عناصر نادر خاکی به‌هنجار شده به کندریت از عناصر نادر خاکی سبک (به استثنای </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Eu</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">) نسبت به عناصر نادر خاکی سنگین غنی&shy;شدگی دارند، و در نمودار عنکبوتی به‌هنجار شده به گوشتۀ اولیه از </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">U, Th, Pb</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">K</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> غنی&shy;شدگی و از </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;Zr</span></span></span> <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Ti, P, Sr,</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Nb</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> تهی&shy;شدگی نشان می&shy;دهند. متاریولیت&shy;ها به دسته ریولیت&shy;های خشک یا دمای زیاد تعلق دارند و در محیط&shy;های کششی درون قاره&shy;ای تشکیل شده&shy;اند. سن&shy;سنجی&shy;های انجام شده به‌روش </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">U-Pb</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> روی زیرکن&shy;های جدا شده از آن&shy;ها، نشان‌گر دامنۀ سنی 6/587 تا 508 میلیون&shy;سال (نئوپروتروزوئیک پایانی-کامبرین&shy;زیرین) است؛ ولی با توجه به سن توده&shy;های گرانیتوئیدی قطع‌کننده این مجموعه&shy; (/3</span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&plusmn;</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:10.0pt;"> 553 میلیون سال)، سن نئوپروتروزوئیک&shy;پایانی (ادیاکارن) برای آن‌ها منطقی&shy;تر است و در ضمن تعلق داشتن آن‌ها به مناطق پی&shy;سنگی و گندوانایی ایران را تأیید می&shy;کند.</span></span> Majerad igneous-metamorphic complex is located in the southeast of Shahrood and in the northern edge of the central structural zone of Iran. Metarhyolites are important compositional constituent of this complex and cropped out in the form of domes and/or intercalations with calcitic and dolomitic marbles, metapelites and metapsammites. Foliation and lineation were developed in metarhyolites due to metamorphism and mylonitisation. Based on the geochemical evidence, metarhyolites have medium to high-K calc-alkaline nature. These rocks are enriched in light rare earth elements (except Eu) with respect to heavy rare earth elements in primitive mantle normalized REEs diagram, and enriched in U, Th, Pb and K, and depleted in Zr Ti, P, Sr, and Nb in primitive mantle normalized spider diagram. Metarhyolites are dry or high temperature rhyolites and formed in intracontinental extensional setting<span dir="RTL">.</span> U-Pb dating of separated zircons from the metarhyolites, indicating 587.6 to 508 Ma (Late Neoproterozoic-Early Cambrian), but according to the age of granitoid which cutts this complex (553 &plusmn; 3.8 Ma), Late Neoprotrozoic (Ediacaran) is more reasonable age for the metarhyolites, which endorses their belonging to crystalline basement and Gondoanwan terrains of Iran. واژه‌های کلیدی: متاریولیت, نئوپروتروزوئیک پایانی, محیط‌های کششی درون قاره‌ای, ماجراد, شاهرود. Metarhyolites, Late neoproterozoic, Intracontinental extensional setting, Majerad, Shahrood. 241 262 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-244-2&slc_lang=fa&sid=1 Marzieh Veis;arami مرضیه ویس کرمی veiskaramim@gmail.com 10031947532846003676 10031947532846003676 Yes Shahrood University of Technology دانشگاه صنعتی شاهرود Mahmoud Sadeghian محمود صادقیان sadeghian@shahroodut.ac.ir 10031947532846003677 10031947532846003677 No Shahrood University of Technology دانشگاه صنعتی شاهرود Habibollah Ghasemi حبیب قاسمی h-ghasemi@shahroodut.ac.ir 10031947532846003678 10031947532846003678 No Shahrood University of Technology دانشگاه صنعتی شاهرود Sakineh Shekari سکینه شکاری S.shekari@shahroodut.ac.ir 10031947532846003679 10031947532846003679 No Shahrood University of Technology دانشگاه صنعتی شاهرود Mingguo Zhai مینگو جای mgzhai@mail.iggcas.ac.cn 10031947532846003680 10031947532846003680 No Northwest University Xian دانشگاه نورث وست شیان