fa بازالت‌های آلکالن کرتاسه پسین منطقه تالش: پیامدی از تحولات تکتونیکی حاشیه قاره‌ای جنوب اوراسیا (البرز غربی) پترولوژی Petrology <span dir="RTL">بازالت‌های آلکالن منطقه تالش همراه با سایر واحدهای رسوبی کرتاسه</span> بالایی در البرز غربی (شمال ایران) برونزد دارند.&nbsp; کانی‌های اصلی این سنگ‌ها شامل کلینوپیروکسن، پلاژیوکلاز<span dir="RTL">&plusmn; </span><span dir="RTL">آلکالی فلدسپار است. از لحاظ ژئوشیمیایی، &nbsp;مقادیر بالای </span><a name="_Hlk67820595">TiO₂<span dir="RTL"> (</span>wt. %<span dir="RTL"> 96/2- 68/1) </span></a><span dir="RTL">، </span>K₂O+ Na₂O<span dir="RTL"> (</span>wt. %<span dir="RTL"> 06/9- 09/3) و نسبت‌ </span>(La/Yb)_N<span dir="RTL"> (39/23- 30/10) و همچنین </span>Nb/Y>1<span dir="RTL"> (9/3- 51/1) سازگار با ترکیب آلکالن نمونه‌هاست. از طرفی در نمودارهای چندعنصری بهنجار شده نسبت به گوشته اولیه، غنی شدگی عناصر ناسازگار شباهت این سنگ‌ها به بازالت‌های درون‌پلیتی یا جزایر اقیانوسی (</span>OIB<span dir="RTL">) را&nbsp; نشان می‌دهد. از نظر جایگاه تکتونیکی، نسبت‌های عناصر کمیاب همچون </span>Zr/Y<span dir="RTL"> (80/10- 52/5)، </span>Ta/Yb<span dir="RTL"> (65/2- 12/1)، </span>Th/Yb<span dir="RTL"> (81/5- 80/1) و </span>Ti/Y<span dir="RTL"> (418-753) در محدوده بازالت‌های آلکالن درون‌پلیتی است. بنابراین می‌توان اظهار داشت که منطقه تالش در اواخر کرتاسه پسین ثبت‌کننده یک فعالیت آتشفشانی درون‌پلیتی قاره‌ای بوده است. چنین ماگماتیسمی از ذوب درجه پایین (3 تا 7%) یک منشأ گوشته‌ای آستنوسفری غنی شده از نوع </span>EMII<span dir="RTL"> در رخساره گارنت لرزولیت بوجود آمده است. &nbsp;گستره &nbsp;حضور بازالت&shy;های آلکالن با محتوای بالای </span>Ti<span dir="RTL"> درتالش و دیگر بخش‌های البرز غربی و مرکزی</span> <span dir="RTL">(همچون جنوب لاهیجان، و مرزن‌آباد ) و گرجستان&nbsp; با تشکیل یک سیستم ریفتی در بازه زمانی کرتاسه پسین در حاشیه جنوبی اوراسیا از قفقاز کوچک تا البرز مرکزی قابل تفسیر است. &nbsp;</span> Talesh alkali basalts (TAB), accompanied by Upper Cretaceous sedimentary units, are exposed in the western Alborz (North of Iran). Clinopyroxene, plagioclase, &plusmn; alkali feldspar are the main minerals in these rocks. The geochemical characters such as high contents of TiO₂ (1.68-2.96 wt.%), K₂O+Na₂O (3.09-9.06 wt.%), and high ratios of (La/Yb)_N (9.3-23.4), and Nb/Y>1(1.51-3.9), are consistent with their alkaline composition. In the primitive mantle-normalized multi-elements diagram, these rocks show enrichment of all incompatible elements that are similar to intraplate basalts or oceanic island basalts (OIB). The trace element ratios such as Zr/Y (5.52-10.80), Ta/Yb (1.12-2.65), Th/Yb (1.80-5.81), and Ti/Y (418-753) plot within the range of the alkali within plate basalt. Therefore, the Talesh area in the western Alborz recorded an intra-continental volcanic activity during the Late Cretaceous. This magmatism was generated by lower partial melting (3-7%) of an EMII-enriched asthenospheric mantle source of garnet lherzolite facies. The presence of the high-Ti alkali basalts in Talesh and other parts of western and central Alborz (such as southern Lahijan and Marzanabad basalts) to Georgia could be interpreted by forming a rift system on the southern margin of Eurasia from the Lesser Caucasus to the central Alborz during the Late Cretaceous. آلکالی بازالت, کرتاسه پسین, درون ورقه‌ای, تالش, البرز غربی, اوراسیا Alkali basalt, Late Cretaceous, Within plate, Talesh, Western Alborz, Eurasia 39 62 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-568-1&slc_lang=fa&sid=1 Khadijeh Amani خدیجه امانی goe.amani@gmail.com 10031947532846003946 10031947532846003946 Yes Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Morteza Delavari مرتضی دلاوری delavari@khu.ac.ir 10031947532846003947 10031947532846003947 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Sadraldin Amini صدرالدین امینی saminis2000@gmail.com 10031947532846003948 10031947532846003948 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Amir Ali Tabbakh Shabani امیرعلی طباخ شعبانی aatshabani@khu.ac.ir 10031947532846003949 10031947532846003949 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی