fa مطالعه آلودگی، منشأ و خطر سلامت عناصر بالقوه سمناک در غبار مدارس ابتدایی تهران زمین‌شناسی زیست‌محیطی Environmental Geology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">نگرانی‌ها در ارتباط با آلودگی غبار به عناصر بالقوه سمناک در محیط‌هایی مانند مدارس (به &shy;ویژه &rlm;مدارس ابتدایی) &rlm;اهمیت ویژه‌ای دارد چرا که کودکان در برابر آلاینده‌ها آسیب‌پذیرتر از بزرگسالان هستند. بنابراین با توجه به تنوع منابع آلاینده هوا در تهران، مطالعه حاضر با هدف تعیین شدت آلودگی، منشأیابی و ارزیابی خطر سلامت برخی از عناصر بالقوه سمناک در غبارهای مدارس ابتدایی سه منطقه از کلان&shy;شهر تهران انجام شد. برای این منظور 27 نمونه از غبار داخلی و بیرونی به ترتیب از فضای داخل کلاس‌&shy;ها و محوطه بیرونی مدارس نمونه‌برداری</span><span dir="LTR"> &shy;</span><span lang="FA">شد و غلظت عناصر با طیف</span><span dir="LTR">&shy;</span><span lang="FA">سنج جرمی پلاسمای جفتیده القایی (</span><span dir="LTR">ICP-MS</span><span lang="FA">)</span> <span lang="FA">اندازه‌&shy;گیری گردید. محاسبه شاخص‌&shy;های زمین‌شیمیایی مختلف نشان داد که چهار عنصر مس، روی، آنتیموان و سرب بیشترین غنی</span><span dir="LTR">&shy;</span><span lang="FA">شدگی و آلودگی را نسبت به دیگر عناصر دارند. نتایج محاسبه شاخص خطر سلامت نشان داد آرسنیک، مس، نیکل، سرب و روی مقادیر خارج قسمت خطر (&rlm;</span><span dir="LTR">HQ</span><span lang="FA">&rlm;) مشابهی را در کودکان و بزرگسالان دارند. همچنین خطر سلامت ناشی از قرارگیری در معرض کروم و منگنز از مسیر تماس پوستی در بزرگسالان بیش از کودکان بوده و شاخص خطر کل (&rlm;</span><span dir="LTR">HI</span><span lang="FA">&rlm;) تمام عناصر در کودکان بیشتر از بزرگسالان است. از میان عناصر مورد مطالعه، دو عنصر سرب و کروم بیش از سایرین سلامتی کودکان را تهدید می&shy;‌کنند.&rlm; بر اساس تحلیل مؤلفه اصلی و مدل فاکتور سازی ماتریس مثبت (</span><span dir="LTR">PMF</span><span lang="FA">)، سه منشأ زمین‌زاد، ترافیک و ترکیبی برای عناصر مختلف تعیین شد. عناصر سرب، روی، مس و کادمیم به عنوان شاخص منشأ ترافیک در نظر گرفته شدند. نتایج این مطالعه نیاز به توجه ویژه به سلامت دانش آموزان را آشکار می‌&shy;سازد.</span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"></div><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;">&nbsp;</span></span></span> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;">Concerns about dust contamination with potentially toxic elements are especially important in environments such as schools (particularly elementary schools) because children are more vulnerable to contaminants than adults. Therefore, due to the diversity of air pollution sources in Tehran, the present study was conducted to determine the severity of pollution, origin and health risk assessment of some potentially toxic elements in the dust of elementary schools in three districts of Tehran. For this purpose, 27 dust samples were collected from the indoor and outdoor areas of schools, and the concentration of elements was measured by induced coupled plasma mass spectrometer (ICP-MS). Calculation of different geochemical indices showed that the four elements Cu, Zn, Sb and Pb have the highest enrichment and pollution compared to other elements. The results of calculating the health risk index revealed that As, Cu, Ni, Pb and Zn have similar hazard quotient (HQ) values in children and adults. Also, the health risk of exposure to Cr and Mn through dermal contact is higher in adults than in children, and the total hazard index (HI) of all elements in children is higher than in adults. Among the studied elements, two elements, lead and chromium, threaten the health of children more than others. Based on principal component analysis and positive matrix factorization (PMF) model, three geogenic, traffic and mix sources were identified for different elements. Pb, Zn, Cu and Cd were considered as indicators of traffic origin. The results of this study reveal the need for special attention to students&#39; health.</span></span></span></span><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:115%"><span dir="RTL" lang="FA"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></span></span></span></span><br> <span dir="RTL"></span></div> عناصر بالقوه سمناک, غبار داخلی, مدارس ابتدایی, مدل PMF Potentially toxic elements, Indoor dust, Elementary schools, PMF model 28 46 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-130-4&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Hashemabadi فاطمه هاشم آبادی zamin3208@gmail.com 10031947532846005064 10031947532846005064 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Ata Shakeri عطا شاکری atashakeri@khu.ac.ir 10031947532846005065 10031947532846005065 Yes Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Meisam Rastegari Mehr میثم رستگاری مهر rastegar.m@khu.ac.ir 10031947532846005066 10031947532846005066 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی