Kharazmi Journal of Earth Sciences
علوم زمین خوارزمی
KJES
Basic Sciences
http://gnf.khu.ac.ir
1
admin
2538-449X
2981-1619
10.22034
fa
jalali
1402
9
1
gregorian
2023
12
1
9
2
online
1
fulltext
fa
ژئوشیمی آپاتیت در انواع سنگهای فلسیک مجموعه نفوذی پیرانشهر: رهیافتی برای بررسی تحولات ماگمایی
Geochemistry of apatite in various felsic rocks of the Piranshahr plutonic complex: an approach to investigate magmatic evolution
پترولوژی
Petrology
مقاله پژوهشی
Original Research
<div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span dir="RTL" lang="FA">سنگهای نفوذی فلسیک در مجموعه نفوذی پیرانشهر شامل سه گروه سیینیت، نفلین­سیینیت و آلکالی­فلدسپار گرانیت می­شوند که در حدود 40 میلیون سال پیش تشکیل شده و هم­ژنز هستند. روابط بافتی و ترکیب اکسیدهای اصلی و عناصر کمیاب آپاتیت از نمونه­های منتخب انواع سنگهای فلسیک به روش­های </span>SEM<span dir="RTL" lang="FA">، </span>EPMA<span dir="RTL" lang="FA"> و </span>LA-ICP-MS<span dir="RTL" lang="FA"> مورد بررسی قرار گرفت. در نمونه­های مورد مطالعه آپاتیت به صورت بلورهای شکل­دار تا نیمه­شکل­دار با فرم­های منشوری ظاهر شده و دارای بافت همگن و بدون منطقه­بندی می­باشد. مقادیر پایین </span>MnO<span dir="RTL" lang="FA"> و الگوی </span>REE<span dir="RTL" lang="FA"> آپاتیت­ها نیز ماهیت ماگمایی آن­ها را تأیید کرده و بیانگر عدم تأثیر فرایندهای بعد از تبلور بر روی ترکیب آپاتیت­هاست. تمام بلورهای آپاتیت در رده فلوئوروآپاتیت قرار می­گیرند. میزان فلوئور و کلر در انواع مختلف سنگهای فلسیک متغیر است و نسبت </span>F/Cl<span dir="RTL" lang="FA"> از گرانیت­ها به سمت سیینیت­ها و نفلین­سیینیت­ها کاهش می­یابد. </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">محاسبه دمای اشباع آپاتیت نشان میدهد که دمای تبلور در آلکالیفلدسپار گرانیتها (858-844 درجه سانتیگراد) نسبت به سیینیتها (818-783 درجه سانتیگراد) و نفلینسیینیتها (668-610 درجه سانتیگراد) بیشتر است.</span><span dir="RTL" lang="FA"> میزان </span>Mn<span dir="RTL" lang="FA"> موجود در آپاتیت­ها حاکی از شرایط تقریباً ثابت اکسایش با حداقل نوسانات (8/9- تا 8- = </span>log fO<sub>2</sub><span dir="RTL" lang="FA">) در انواع سنگهای فلسیک می­باشد. عناصر کمیاب در آپاتیت­های مختلف تفاوت بارزی نشان می­دهد به­طوری که در نمونه­های گرانیتی آپاتیت سرشار از عناصر </span>HFSE<span dir="RTL" lang="FA"> و عناصر نادر خاکی (</span>REE<span dir="RTL" lang="FA">) است در حالی­که آپاتیت­های سنگهای نفلین­سیینیتی تمرکز بالاتری از اجزایی همچون سیلیس، </span>Cr، Ni<span dir="RTL" lang="FA"> و </span>V<span dir="RTL" lang="FA"> نشان می­دهند. ترکیب عناصر کمیاب با نسبت </span>F/Cl<span dir="RTL" lang="FA"> در آپاتیت­ها تغییرات هماهنگ و منطبق با ترکیب سنگ میزبان نشان می­دهد. نتایج بررسی ترکیب کانی آپاتیت، یافته­های پترولوژیکی قبلی در مورد سنگهای فلسیک پیرانشهر مبنی بر تأثیر تفکیک فازهای فرار بر تحول ماگمایی را تأیید می­کند.</span></span></span></span></div>
<div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;">The felsic intrusive rocks in the Piranshahr plutonic complex consist of three groups: syenite, nepheline-syenite, and alkali-feldspar granite. They are co-genetic and formed approximately 40 million years ago. Textural relationships, major oxides, and trace element composition of the selected felsic rock samples were studied using SEM, EPMA, and LA-ICP-MS methods. In the studied samples, apatite appears as euhedral to subhedral crystals with prismatic forms and has a homogeneous texture without zonation. The low amounts of MnO and the REE pattern of apatites confirm their magmatic nature, indicating that post-crystallization processes did not affect the composition of apatites. All apatite crystals fall into the fluorapatite category. The amounts of fluorine and chlorine vary in different felsic rocks, and the F/Cl ratio decreases from granites towards syenites and nepheline-syenites. The determination of the apatite saturation temperature indicates that alkali feldspar granites have a higher crystallization temperature range (858-844°C) than both syenites (818-783°C) and nepheline syenites (668-610°C). Analyzing the manganese levels in the examined apatites suggests a consistent oxidizing setting with minimal fluctuations in fO<sub>2</sub> conditions (logfO<sub>2</sub>= -8 to -9.8). Trace elements in different apatites show significant differences; for instance, apatites in granitic samples are enriched with HFSE and rare earth elements (REE), while apatites in nepheline-syenites have a higher concentration of components such as silica, Cr, Ni, and V. The composition of trace elements and the F/Cl ratios in apatites demonstrate consistent variations and alignment with the host rock composition. The results of the apatite mineral composition confirm previous petrological findings regarding the impact of volatile phases separation on magmatic evolution in the Piranshahr felsic rocks.</span></span></span></div>
عناصر کمیاب, آپاتیت, ژئوشیمی, تحول ماگمایی, مجموعه نفوذی پیرانشهر.
trace elements, apatite, geochemistry, magmatic evolution, Piranshahr complex.
77
105
http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-655-1&slc_lang=fa&sid=1
Seyed Ali
Mazhari
سید علی
مظهری
a.mazhari@hsu.ac.ir
10031947532846005024
10031947532846005024
Yes
Hakim Sabzevari University
دانشگاه حکیم سبزواری
Kwan-Nang
Pang
کوان-نانگ
پانگ
knpang@earth.sinica.edu.tw
10031947532846005025
10031947532846005025
No
Academia Sinica
آکادمیا سینیکا