Kharazmi Journal of Earth Sciences

fa ترکیب عناصر کمیاب کوارتز در انواع گرانیتوئیدها: مطالعات موردی در مناطق کبودان، بانه و سبزوار Quartz trace elements composition of different granitoids: case studies from the Kaboodan, Baneh and Sabzevar areas پترولوژی Petrology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;">در این پژوهش ترکیب عناصر کمیاب کوارتز در انواع گرانیتوئیدهای نوع I، S و پلاژیوگرانیت٬ها در جایگاه٬های مختلف زمین٬شناسی به روش LA-ICP-MS اندازه٬گیری شده و توزیع آن٬ها مورد بررسی قرار گرفته٬است. مقادیر عناصر Al، Ti، Fe، Mn، Na، K، P، Li، Rb، Be، Sr، Ga، Ge و Sn در کوارتز بالاتر از حد تشخیص دستگاه تعیین شد. نتایج بدست آمده نشان می٬دهد که علیرغم داشتن سن و محیط٬های متفاوت تشکیل، فراوانی و توزیع عناصر کمیاب در بلورهای کوارتز گرانتوئیدها با نوع و ماهیت ماگمای گرانیتی در ارتباط است. عناصر کمیاب در بلورهای کوارتز گرانیتوئیدهای نوع S دارای بیشترین فراوانی هستند (ppm 710-1111) و به دنبال آن٬ها گرانیتوئیدهای نوع I (ppm 287-438) و پلاژیوگرانیت٬ها (ppm 201- 116) قرار می٬گیرند. در بین عناصر کمیاب موجود در کوارتز، Al بیشترین فراوانی (ppm 18-216) را دارد و پس آن Ti (ppm 44-183) و Li (ppm 5-80) با مقادیر به نسبت بالا در شبکه بلور وارد می٬شوند. ضریب اشباع آلومینیم (ASI) مهم٬ترین عامل در توزیع Al در بلورهای کوارتز بوده و میزان Al با افزایش Ge/Ti افزایش می٬یابد. فراوانی توزیع و روند تغییرات عناصر Ga، Ge، Li و Rb در بلورهای کوارتز مشابه با Al می٬باشد. فراوانی Ti با افزایش ضریب تفریق کاهش می٬یابد و توزیع این عنصر در بلورهای کوارتز علاوه بر ماهیت و ترکیب ماگمای مادر به شرایط دما-فشار محیط نیز وابسته است. محاسبات ترمومتری به روش Titan Q (Ti در کوارتز) نشان می٬دهد که دمای تبلور کوارتز در گرانیتوئیدهای نوع S (به طور میانگین °C 776) بیشتر از گرانیتوئیدهای نوع I (به طور میانگین °C 707) و پلاژیوگرانیت٬ها (به طور میانگین °C 683) می٬باشد. سایر عناصر کمیاب در بلورهای کوارتز مورد مطالعه با توجه به غلظت بسیار پایین و تأثیر سایر عوامل همچون سیالات درگیر یا ادخال٬های بسیار ریز، توزیع نامنظم دارند.</div> <div style="text-align: justify;">In this study, the trace element composition of various types of granitoids (I-type, S-type, and plagiogranites) at different geological settings was measured using the LA-ICP-MS method, and their distribution was investigated. The amounts of elements Al, Ti, Fe, Mn, Na, K, P, Li, Rb, Be, Sr, Ga, Ge, and Sn in quartz were determined to be above the detection limit. The resulting data indicate that despite variations in age and formation settings, the content and distribution of trace elements in quartz crystals of granitoids are influenced by the type and nature of granitic magma. The S-type granitoids have quartz crystals with the highest abundance of sum trace elements (710-1111 ppm), followed by I-type granitoids (287-438 ppm) and plagiogranites (201-116 ppm). Among the trace elements present in quartz, aluminum (ppm 18-216) exhibits the highest abundances, followed by titanium (ppm 44-183) and lithium (ppm 5-80), entering the crystal lattice with relatively high concentrations. The Aluminum Saturation Index (ASI) is the most significant factor in the distribution of Al in quartz crystals, and the Al content increases with an increase in the Ge/Ti differentiation coefficient. The concentration distribution and variation trends relative to the differentiation ratio of elements Ga, Ge, Li, and Rb in quartz crystals are similar to aluminum. The abundance of Ti decreases with increasing the Ge/Ti, and the distribution of this element in quartz crystals is dependent not only on the nature and composition of the parent magma but also on the ambient temperature-pressure conditions. Thermometric calculations using the Titan Q method (Ti in quartz) indicate that the crystallization temperature of quartz in S-type granitoids (average 776 °C) is higher than in I-type granitoids (average 707 °C) and plagiogranites (average 683 °C). Due to their very low concentrations and the influence of other factors such as involved fluids or very fine inclusions, other trace elements in quartz crystals exhibit irregular distributions.</div> کوارتز, عناصر کمیاب, گرانیتوئید نوع I, گرانیتوئید نوع S, پلاژیوگرانیت Quartz, trace elements, I-type granitoid, S-type granitoid, plagiogranites. 1 32 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-655-2&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Ali Mazhari سید علی مظهری a.mazhari@hsu.ac.ir 10031947532846006002 10031947532846006002 Yes Hakim Sabzevari University دانشگاه حکیم سبزواری Kazem Aliabadi کاظم علی آبادی kazemaliabadi62@gmail.com 10031947532846006003 10031947532846006003 No Hakim Sabzevari University دانشگاه حکیم سبزواری