Kharazmi Journal of Earth Sciences

fa بررسی سیستم غالب جریان در حوضه کارستی نکارود Investigation of the dominant flow system in the Nekarood karst basin آب‌های زیرزمینی Hydrogeology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;">حوضه نکارود با وسعت 2275 کیلومترمربع در شمال ایران قرار دارد. در حوضه نکارود بخش عمده آهک‌ها شامل سنگ‌آهک‌های ضخیم لایه و توده‌ای سازند لار و آهک‌های کرتاسه بوده و به مقدار کمتری سنگ‌آهک سازندهای الیکا، دلیچای و آهک‌های روته نیز وجود دارد. خصوصیات مختلفی از قبیل میزان رخنمون، ضخامت و خصوصیات لیتولوژیکی سنگ‌های کارستی و ارتباط با لیتولوژی‌های دیگر در مقیاس ناحیه‌ای، کنترل کننده‌های زمین‌شناسی توسعه‌ی کارست را تشکیل می‌دهند. از میان این عوامل ضخامت و لیتولوژی سازندهای موجود در منطقه مورد مطالعه از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشد، به گونه‌ای که اگر سنگ آهک رخنمون یافته ضخیم لایه و توده‌ای باشد معمولاً پدیده کارستی شدن با سرعت و شدت بیشتری انجام می‌شود. در راستای بررسی و تجزیه و تحلیل پارامترهایی همچون هیدروگراف و منحنی فرود چشمه‌های حوضه، ضریب بده، نوع سیستم جریان (مجرایی و افشان)، تعیین ‌منشأ تغذیه و کیفیت آب چشمه‌ها، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی چشمه‌ها (دبی، هدایت الکتریکی، دما و ...) مورد تجزیه و آنالیز قرار گرفت. در حوضه نکارود، چهار چشمه کارستی جزی، اسپه او، کعوچشمه و سن بی آبدهی نسبتاً بالایی دارند که به عنوان چشمه‌های منتخب مورد بررسی قرار گرفتند. بررسی تغییرات زمانی آبدهی بیانگر این است که آبدهی چشمه به طور قابل توجهی به بارش‌های منطقه وابسته است. به این ترتیب که با رخداد بارش‌های بیش از 15 میلی‌متر (که موجب تغذیه آبخوان می‌شوند) آبدهی چشمه‌ها با تاخیر زمانی نسبتاً کوتاهی افزایش پیدا می‌کند. علاوه بر این، بررسی تغییرات زمانی هدایت الکتریکی چشمه‌های کارستی نشان می‌دهد که با افزایش دبی، هدایت الکتریکی کاهش می‌یابد. این مسئله بیانگر این است که با تغذیه آبخوان کارستی و افزایش سهم آب‌های تغذیه شده، فرایند رقیق‌سازی موجب کاهش املاح محلول در آب آبخوان شده و در نتیجه هدایت الکتریکی کاهش پیدا می‌کند. بررسی منحنی فرود  نشان داد که منحنی فرود برای تمام چشمه‌های منتخب چندشیبه بوده و مقدار ضریب‌های بده در محدوده 10-3 تا 10-2 قرار می‌گیرد. با توجه به این که ضریب تغییرات دبی و همچنین ضریب بده در هر چهار چشمه کارستی نسبتاً بالا می‌باشد، بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که سیستم جریان غالب در این آبخوان کارستی از نوع مجرایی – افشان است. </div> <div style="text-align: justify;">The Nekarood basin is located in the north of Iran and has an area of 2275 km2 . In the Nekarood Basin, the majority of limestones include thick bedded and massive limestones of Lar Formation and Cretaceous limestones, and there is also a lesser amount of limestones of the Elika, Dalichai and Ruteh Formations. Various features such as the amount of outcrop, thickness and lithological characteristics of karst rocks and their relationship to other lithologies on a regional scale are the geological controls on karst development. Among these factors, the thickness and lithology of the existing formations in the studied area are of great importance, in such a way that if the outcropping limestone is thick bedded and massive, the karstification process is very high. In order to investigate and analyze parameters such as the hydrograph and recession curve of the basin’s springs, discharge coefficient, type of flow system (conduit and diffuse), determination of the source of recharge, and water quality of the springs, physical and chemical characteristics of the springs (discharge, electrical conductivity, temperature, etc.) were analyzed. In the Nekarood basin, four karst springs, Jezi, Espeo, Kao Cheshmeh, and Senbi have relatively high discharge rates and were selected for detailed study. The analysis of temporal variations in discharge indicates that the spring discharge is significantly dependent on regional precipitation. When precipitation exceeds 15 mm, which is sufficient to recharge the aquifer, the spring water flow increases after a relatively short time delay. Furthermore, the analysis of temporal variations in electrical conductivity of the karst springs shows that electrical conductivity decreases as discharge increases. This indicates that as the karst aquifer is recharged and the proportion of recharged water increases, the dilution process reduces the dissolved salts in the aquifer water, leading to a decrease in electrical conductivity. Analysis of the recession curves of the springs revealed that the recession curve for all selected springs is multi-slope, and the discharge coefficients range from 10-3 to 10-2. Considering that the coefficient of discharge variation and the recession coefficients are relatively high in all four karst springs, it can be concluded that the dominant flow system in this karst aquifer is of the conduit-diffuse type.</div> چشمه کارستی, سیستم غالب جریان, نکارود. Karst spring, dominant flow system, Nekarood. 538 556 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-774-1&slc_lang=fa&sid=1 narges nabizadeh chamazcoti نرگس نبی زاده چمازکتی n.nabi7111@gmail.com 10031947532846005587 10031947532846005587 Yes دانشگاه صنعتی شاهرود Gholam Hossein Karami غلامحسین کرمی g.karami@khu.ac.ir 10031947532846005588 10031947532846005588 No دانشگاه خوارزمی azizollah taheri عزیزالله طاهری ali.ataheri@gmail.com 10031947532846005589 10031947532846005589 No دانشگاه صنعتی شاهرود ramazan ramazani omali ramazani omali رمضان رمضانی اومالی ramazani43@gmail.com 10031947532846005590 10031947532846005590 No دانشگاه صنعتی شاهرود