fa ردیابی هیدروشیمی و منشأ شوری منابع آب براساس نمودارهای ترکیبی در دشت سبزوار آب‌های زیرزمینی Hydrogeology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span dir="RTL" lang="AR-SA">آبخوان دشت سبزوار یکی از منابع آب زیرزمینی مهم در شمال شرق ایران و در منطقه خشک و کم باران قرار دارد. با توجه به اینکه بخش عمده مصارف شرب و کشاورزی از آب‌های زیرزمینی این دشت تأمین می&shy;‌کند، با بحران کمی و کیفی روبرو شده است. در این مطالعه، از اطلاعات تراز سطح آب زیرزمینی 50 چاه پیزومتری در سال 1403 و خصوصیات فیزیکو-شیمیایی 25 نمونه آب زیرزمینی برای تعیین رژیم هیدروژئولوژیکی و شناسایی منشأ شوری و فرآیندهای ژئوشیمیایی حاکم بر منطقه استفاده شده است. به&shy;‌طور کلی جهت جریان آب زیرزمینی از سمت شرق به غرب و هم &shy;جهت با جریانات سطحی می‌&shy;باشد. بیش&shy;ترین میزان تغذیه این آبخوان از ارتفاعات آهکی بخش&shy;‌های شمالی دشت صورت می‌&shy;گیرد و بخشی از آن نیز توسط قسمت‌&shy;های شرقی و جنوب&shy;‌شرقی دشت تأمین می‌&shy;شود. دشت عطائیه در شرق آبخوان نیز تغذیه &shy;کننده زیرزمینی این آبخوان است. رودخانه کال شور به&shy;‌صورت فصلی</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">&nbsp;نیز از سمت شرق به غرب در جریان می&shy;‌باشد. مقدار</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">هدایت الکتریکی</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">از 627 در مناطق تغذیه در شمال آبخوان تا 11600 میکروزیمنس بر سانتی&shy;متر در قسمت میانی آبخوان متغیر می‌&shy;باشد. بر اساس هدایت الکتریکی نمونه‌&shy;ها به سه گروه آب‌های شیرین با&nbsp; هدایت الکتریکی کمتر از 1000 میکروزیمنس بر سانتیمتر و تیپ بیکربناته سدیک در شمال آبخوان، آب‌های لب شور با هدایت الکتریکی بین 1000 و 4000 میکروزیمنس&nbsp;</span>&nbsp;<span dir="RTL" lang="AR-SA">و تیپ کلروره سدیک در جنوب آبخوان و آب‌های شور با بیشتر از 4000&nbsp;</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">میکروزیمنس بر سانتیمتر و تیپ کلروره سدیک در قسمت میانی آبخوان تقسیم می‌&shy;شوند. تمامی نمونه‌&shy;ها نسبت به کلسیت و دولومیت اشباع و نسبت به ژیپس و هالیت تحت اشباع هستند. جهت بررسی منشأ شوری در آبخوان از نمودارها و شاخص‌&shy;های یونی مختلف استفاده شد و نتایج نشان داد انحلال سازندهای تبخیری موجود در منطقه از دلایل تغییر کیفیت و افزایش شوری آب زیرزمینی منطقه می‌&shy;باشند.&nbsp; بنابراین نفوذ آب شیرین از بخش‌های شمالی و تا حدودی از بخش جنوبی به همراه نفوذ آب‌های شور از بخش‌های شرقی و آبخوان مجاور عامل اصلی کنترل کیفیت آب زیرزمینی دشت هستند که در طی آن تبادل یونی و اختلاط نیز صورت می‌&shy;گیرد. از لحاظ کیفیت منابع آب جهت مصارف کشاورزی، اکثر چاه‌&shy;ها به علت افزایش شوری، برای کشاورزی نامناسب می&shy;‌باشند.&nbsp; </span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;">The Sabzevar aquifer is one of the important groundwater resources in arid regions of the Khorasan Razavi Province. The different usages from this scarce resource, leads to a quantitative and qualitative crisis. The water level from 50 piezometric and physico-chemical properties of 25 groundwater samples were used to determine the hydrogeological setting and salinity origin of the aquifer. The iso-potential map shows that the groundwater flow directions are mainly from eastern to the western part of the area, which is closely aligned with surface flow direction. In general, the aquifer recharged mainly from the limestone heights of the northern parts of the area. The adjacent Ataeiyeh Plain in the eastern part is also an underground inflow to the aquifer. An ephemeral saline river also flows from the east to the west part of the area. Electrical conductivity varies between 627 &micro;s/cm in the recharge areas in the north of the aquifer to 11,600 &micro;s/cm in the middle part of the aquifer. Groundwater samples are classified based on the electrical conductivity into three groups: freshwater with an electrical conductivity of less than 1000 &micro;s/cm and the sodium bicarbonate type in the north of the aquifer, brackish waters with 1000<ec< 4000="" and="" aquifer="" chloride="" in="" of="" sodium="" south="" the="" type=""> 4000 &micro;s/cm and the sodium chloride type in the middle part of the aquifer. The water samples are saturated with calcite and dolomite and under-saturated with gypsum and halite. The salinity of the groundwater in the region is dependent on dissolution of evaporative formations in the region. Therefore, the infiltration of fresh water from the northern parts and some extent from the southern part, along with the infiltration of saline water from the eastern parts and the adjacent aquifer, are the main factors controlling the quality of the groundwater of the plain, along with ion exchange and mixing processes.</ec<></span></span></span></span></div> هیدروژئوشیمی, شوری, آب‌های زیرزمینی. جهت جریان, دشت سبزوار. Hydrogeochemistry, Salinity, Groundwater, Flow direction, Sabzevar Plain. 175 200 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-800-1&slc_lang=fa&sid=1 mahboubeh tafazoli محبوبه تفضلی mahboobehtafazoli@gmail.com 10031947532846006022 10031947532846006022 No Shahrood University of Technology دانشگاه صنعتی شاهرود Rahim Bagheri رحیم باقری rahim.bagheri86@gmail.com 10031947532846006023 10031947532846006023 Yes Shahrood University of Technology دانشگاه صنعتی شاهرود Mahmoud Arjmand Sharif محمود ارجمند شریف arjmandsharif@khrw.ir 10031947532846006024 10031947532846006024 No Regional Water Company of Khorasan Razavi شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی Mohsen shojaei محسن شجاعی Mohsen.shojaei@live.com 10031947532846006025 10031947532846006025 No Regional Water Company of Khorasan Razavi شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی