fa تعیین منشأ و پهنه‌بندی آلودگی نیترات در آب زیرزمینی دشت ایذه با رویکرد هیدروشیمیایی-آماری آب‌های زیرزمینی Hydrogeology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span bold="" new="" roman="" times=""><span style="font-weight:bold"><span lang="FA"><span b="" nazanin=""><span style="font-weight:normal">نیترات یکی از مهمترین آلوده&shy; کننده &shy;های آب زیرزمینی در سراسر جهان است که می&shy;تواند مشکلات زیست&shy; محیطی به همراه داشته باشد و سلامتی انسان&shy;‌ها را به&shy; خطر بیندازد. در این پژوهش، کیفیت آب&shy; زیرزمینی، غلظت و منشا نیترات در آبخوان دشت ایذه و نیز تاثیر کاربری اراضی بر این آلودگی مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور از آب 21 چاه بهره &shy;برداری در دو فصل تر و خشک سال آبی 1401-1400 نمونه &shy;برداری شد و مورد آنالیز قرار گرفتند. نتایج این آنالیزها نشان دادند که تیپ آب&nbsp; &shy;زیرزمینی عمدتاً بیکربناته-کلسیک منیزیک است و حدود 23/81 درصد نمونه &shy;ها دارای غلظت فراتر از مقدار مجاز استاندارد آب شرب ایران و سازمان بهداشت جهانی است. مقدار نیترات در فصل خشک بین 13/40 تا 103 (میانگین 37/31) میلی&shy; گرم در لیتر و در فصل تر بین 9 تا 125/7 (میانگین 34/34) میلی&shy; گرم در لیتر در این آبخوان متغیر است. ترسیم نقشه پهنه&shy;‌بندی نیترات موید آن هستند که نواحی دارای بیشترین مقدار آلودگی در اطراف تالاب آب بندان در جنوب شرق و حاشیه جنوبی دشت ایذه و جنوب غربی این شهر قرار دارند. تلفیق داده&shy; های نسبت &shy;های یونی </span></span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times=""><span style="font-weight:normal">NO₃^-/Cl^-</span></span></span>^{<span lang="FA"><span b="" nazanin=""><span style="font-weight:normal">،</span></span></span>}<span lang="FA"><span b="" nazanin=""><span style="font-weight:normal">،</span></span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times=""><span style="font-weight:normal">K⁺/Cl^-</span></span></span><span lang="FA"><span b="" nazanin=""><span style="font-weight:normal"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times=""><span style="font-weight:normal">Cl^-/Na⁺</span></span></span><span lang="FA"><span b="" nazanin=""><span style="font-weight:normal"> و نیز تحلیل عاملی مبین آن است که منشا نیترات در این آبخوان عمدتاً ناشی از استفاده بی &shy;رویه از کودهای نیتراته، انباشت فضولات حیوانی و نبود شبکه فاضلاب و تصفیه خانه بهداشتی در این منطقه است. این موضوع با انطباق نقشه کاربری اراضی منطقه با نقشه پهنه &shy;بندی نیترات نیز تایید شده است. </span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;"><span bold="" new="" roman="" times=""><span style="font-weight:bold"><span new="" roman="" times=""><span style="font-weight:normal">Nitrate is one of the most important groundwater contaminants in the world, capable of causing environmental problems and posing risks to human health. This study investigated groundwater quality, nitrate concentration, and its sources in the Izeh Plain aquifer, as well as the impact of land use on this contamination. For this purpose, samples were collected and analyzed from 21 production wells during both the wet and dry seasons of the 2021-2022 hydrological year. The results indicated that the groundwater type is mainly bicarbonate-calcium and bicarbonate-magnesium, and approximately 23.81% of the samples exceeded the permissible nitrate concentration limits set by Iranian drinking water standards and the World Health Organization. Nitrate concentrations in the dry season ranged from 13.40 to 103 mg/L, with an average of 37.31 mg/L, while in the wet season they ranged from 9 to 125.7 mg/L, averaging 34.34 mg/L in the aquifer. Mapping of nitrate distribution confirmed that the areas with the highest contamination are located around the Ab Bandan wetland in the southeast, the southern margin of the Izeh Plain, and the southwest of this city. Integration of ionic ratio data (NO₃^⁻/Cl^⁻, K^⁺/Cl^⁻, and Cl^⁻/Na^⁺) and factor analysis demonstrate that the primary sources of nitrate in this aquifer stem from excessive use of nitrate fertilizers, and lack of a sewage network and sanitation treatment plant in the region. This finding is further corroborated by the overlap between the land use map and the nitrate zoning map of the area.</span></span></span></span><br> &nbsp;</span></span></span></span></div> نیترات, آلودگی, رویکرد آماری-هیدروشیمیایی, دشت ایذه Nitrate, Contamination, hydrochemical-statistical approach, Izeh plain 488 516 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-836-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyyed Sajedin Mousavi سید ساجدین موسوی s.mousavi@scu.ac.ir 10031947532846006201 10031947532846006201 Yes Shahid Chamran University of Ahvaz دانشگاه شهید چمران اهواز Amir Saberi Nasr امیر صابری نصر a.Saberinasr@scu.ac.ir 10031947532846006202 10031947532846006202 No Shahid Chamran University of Ahvaz دانشگاه شهید چمران اهواز Fatemeh Rahimzadeh فاطمه رحیم زاده fatemeh75rahimzadeh@gmail.com 10031947532846006203 10031947532846006203 No Shahid Chamran University of Ahvaz دانشگاه شهید چمران اهواز