Kharazmi Journal of Earth Sciences

fa مطالعه تغییرات فصلی جزایر حرارتی در شهرستان اصفهان با استفاده از پردازش تصاویر سنجنده‌های MODIS و TIRS Study of seasonal variations of heat islands in Isfahan County using processing of MODIS and TIRS sensor images زمین‌شناسی زیست‌محیطی Environmental Geology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;">پدیده جزیره گرمایی شهری (Urban Heat Island - UHI) به‌عنوان یکی از اثرات مهم توسعه شهرنشینی و صنعتی شدن، موجب افزایش دمای سطح زمین در نواحی شهری نسبت به مناطق پیرامون می‌شود. این مطالعه به بررسی تغییرات فصلی دمای سطح زمین (Land Surface Temperature – LST) و شدت جزیره گرمایی سطحی شهری (Surface Urban Heat Island – SUHI) در شهرستان اصفهان با استفاده از داده‌های سنجنده های MODIS و TIRS می‌پردازد. تصاویر ماهواره‌ای برای بازه زمانی 2018 تا 2023 در محیط Google Earth Engine (GEE) فراخوانی و پردازش شدند. سه روش مختلف مبتنی بر اختلاف دمای مناطق شهری با مناطق روستایی، کشاورزی و پهنه‌های آبی برای محاسبه شدت SUHI به کار گرفته شد. نتایج نشان داد که شدت جزیره گرمایی در طول شب بالاتر است، درحالی‌که در طول روز پدیده «جزیره خنک شهری» مشاهده می‌شود. این موضوع نقش مهم خاک‌های عریان و باتلاق‌ها را در ایجاد وارونگی جزیره حرارتی نشان می‌دهند. پوشش گیاهی، ضریب بازتاب (سپیدایی) و ارتفاع از مهم‌ترین متغیرهای بیوفیزیکی مؤثر بر دمای سطح زمین شناخته شدند و روابط همبستگی معناداری بین آن‌ها با LST یافت شد. بیشترین مقدار پوشش گیاهی در ماه‌های بهار مشاهده می‌شود که از طریق اثرات تبخیر و تعرق به کاهش دما می‌انجامد. همچنین، افزایش ضریب بازتاب باعث کاهش جذب گرمای سطح زمین می‌شود. یافته‌ها بیانگر نقش برجسته تعاملات حرارتی میان مناطق شهری، روستایی و آبی در شکل‌گیری SUHI و اهمیت مدیریت پوشش گیاهی و به‌کارگیری مصالح با سپیدایی بالا برای کاهش اثرات منفی این پدیده است. در شهرهای نیمه‌خشک مانند اصفهان، پدیده جزیره حرارتی شهری ممکن است در طول روز به شکل جزیره خنک و در شب به‌صورت جزیره حرارتی مشاهده شود. بنابراین، برای مدل‌سازی دقیق این پدیده، ضروری است داده‌های سنجش‌ازدور هم در روز و هم در شب جمع‌آوری‌شده و شاخص‌های مرتبط با دقتی ویژه موردتوجه قرار گیرند.  </div> <div style="text-align: justify;">The Urban Heat Island (UHI) phenomenon, a significant outcome of urbanization and industrialization, leads to elevated land surface temperatures in urban areas compared to their surroundings. This study investigates the seasonal variations of Land Surface Temperature (LST) and the intensity of the Surface Urban Heat Island (SUHI) in Isfahan County using data from MODIS and TIRS sensors. Satellite images from 2018 to 2023 were retrieved and processed within the Google Earth Engine (GEE) environment. Three different methods—based on temperature differences between urban areas and rural, agricultural, and water body zones—were applied to calculate SUHI intensity. The results show that SUHI intensity is higher during the nighttime, whereas an Urban Cool Island effect is observed during the daytime, underscoring the significant role of bare soils and wetlands in creating a thermal inversion of the heat island. Vegetation cover, albedo, and elevation were identified as the most important biophysical variables affecting land surface temperature, with significant correlations found between these variables and LST. The highest vegetation cover occurs in spring, contributing to temperature reduction through evapotranspiration. Additionally, increased albedo reduces heat absorption by the land surface. The findings highlight the prominent role of thermal interactions among urban, rural, and aquatic areas in shaping SUHI and emphasize the importance of managing vegetation cover and high-albedo materials to mitigate the phenomenon's negative impacts. In semi-arid cities such as Isfahan, the urban heat island effect may manifest as an urban cool island during the day and a heat island at night; therefore, precise modeling requires remote sensing data from both day and night, along with consideration of accuracy-related indices.  </div> جزیره حرارتی شهری سطحی, جزیره خنک شهری سطحی, متغیرهای بیوفیزیکی, شهرستان اصفهان, سنجش از دور Surface Urban Heat Island, Surface Urban Cool Island, Biophysical Variables, Isfahan County, Remote Sensing 461 487 http://gnf.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-484-2&slc_lang=fa&sid=1 Mina Jireh Nezhadian مینا جیره نژادیان minajirehnezhad1612@gmail.com 10031947532846006198 10031947532846006198 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Meisam Rastegari Mehr میثم رستگاری مهر rastegar.m@khu.ac.ir 10031947532846006199 10031947532846006199 Yes Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Ata Shakeri عطا شاکری atashakeri@khu.ac.ir 10031947532846006200 10031947532846006200 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی