علوم زمین خوارزمی

علوم زمین خوارزمی

الگوهای نرمال‌شده عناصر نادر خاکی و نقش HFSE در تعیین منشاء خاک‌های متاثر از دگرسانی آرژیلیک منطقه کوه‌سرخ (شمال‌شرق ایران)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
امینه دررودی
معصومه طاهری
محمدحسین محمودی قرائی
دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده علوم، گروه زمین شناسی
10.22034/kjes.2026.11701
چکیده
عناصر نادر خاکی (REEs) به‌عنوان ردیاب‌های ژئوشیمیایی قدرتمند، ابزاری مؤثر برای تفکیک منشأهای رسوبی و گرمابی در محیط‌های سطحی به‌شمار می‌روند. در این پژوهش، منشأ خاک‌ها و رسوبات رودخانه‌ای منطقه کوه سرخ (شمال‌شرق ایران) که از سنگ‌های رسوبی تشکیل شده اما تحت تأثیر دگرسانی گرمابی آرژیلیک بوده اند، مورد بررسی قرار گرفته است. در مجموع، 30 نمونه شامل 26 نمونه خاک و 4 نمونه رسوب رودخانه‌ای با استفاده از روش ICP-MS مورد آنالیز قرار گرفتند. داده‌های عناصر نادر خاکی بر اساس شیل استرالیایی پس از آرکئن (PAAS)، کندریت و گوشته اولیه (PM) نرمال‌سازی شدند. شاخص‌های ژئوشیمیایی کلیدی شامل Ce/Ce*، Eu/Eu*، (La/Yb)ₙ، (La/Sm)ₙ و (Gd/Yb)ₙ محاسبه شدند. همچنین از عناصر با پتانسیل میدان بالا (HFSE شامل Ti، Zr و Nb) برای تعیین منشأ استفاده شد. هر سه روش‌ نرمال‌سازی غنی‌شدگی عناصر نادر خاکی سبک (LREE) ، ناهجاری مثبت Eu، ناهجاری اندکی منفی Ce و ناهجاری منفی Gd را نشان می دهند. نسبت‌های HFSE نشان‌دهنده سهم محدود منشأ رسوبی در فرایند خاک زائی بوده و تاثیر منشأ گرمابی خارجی را تأیید می‌کنند. نمودار سه‌تایی La، Th، Sc بیشتر نمونه‌ها را خارج از میدان منشأ رسوبی اما نزدیک به منابع ماگمای بازیک قرار می‌دهد که به وضوح آنها را از مواد با منشأ رسوبی خالص متمایز می‌کند. در مجموع الگوهای عناصر نادر خاکی شواهد قوی از فرآیندهای گرمابی مرتبط با سیستم‌های اپی‌ترمال را در منطقه ارائه می‌دهند.
کلیدواژه‌ها
عناصر نادر خاکی
دگرسانی گرمابی
HFSE
نرمال‌سازی چندگانه
کوه سرخ
سیستم اپی‌ترمال
موضوعات
علوم زمین خوارزمی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 مرداد 1405