علوم زمین خوارزمی

علوم زمین خوارزمی

تحلیل پیچیدگی هندسی سامانه‌های گسلی با استفاده از روش بعد فرکتالی گستره گسلی: مطالعه موردی سامانه گسلی راندگی اصلی زاگرس و گسل جوان زاگرس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
3 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
10.22034/kjes.2026.137708.1001
چکیده
پیچیدگی هندسی سامانه‌های گسلی یکی از عوامل مهم در شناخت سازمان‌یافتگی ساختارهای زمین‌شناسی و بررسی رفتار فضایی آن‌ها است. بعد فرکتالی به‌عنوان شاخصی کمی برای توصیف پیچیدگی هندسی، به‌طور گسترده در تحلیل شبکه‌های گسلی مورد استفاده قرار گرفته است؛ با این حال، مقدار منفرد حاصل از روش‌های متداول مانند مربع‌شمار کلاسیک می‌تواند تحت تأثیر عواملی نظیر وسعت محدوده مطالعه، طول گسل‌ها و نحوه پراکنش آن‌ها قرار گیرد. در این پژوهش، پیچیدگی هندسی قطعات منتخب از سامانه گسلی راندگی اصلی زاگرس (MZRF) و گسل جوان زاگرس (MRF) با استفاده از روش مربع‌شمار کلاسیک و روش جدید بعد فرکتالی گستره گسلی بررسی شد. در روش پیشنهادی، با نرمال‌سازی تعداد مربع‌های حاوی گسل نسبت به تعداد کل مربع‌های شبکه، اثر اختلاف طول گسل‌ها کاهش یافته و تغییرات بعد فرکتالی در مقیاس‌های مختلف ارزیابی گردید. نتایج روش مربع‌شمار نشان داد که بیشترین مقادیر بعد فرکتالی در محدوده تلاقی سامانه‌های گسلی و کمترین مقادیر در بخش‌های دورتر از گسل‌های اصلی مشاهده می‌شود که بیانگر تفاوت در پیچیدگی هندسی سامانه گسلی در بخش‌های مختلف منطقه است. نتایج روش بعد فرکتالی گستره گسلی نشان داد که مقدار بعد فرکتالی در مقیاس‌های مختلف ثابت نیست و هر قطعه گسلی الگوی تغییرات وابسته به مقیاس خاص خود را دارد. همچنین، اگرچه تفاوت میان قطعات گسلی در مقیاس‌های بزرگ‌تر بیشتر است، در مقیاس‌های کوچک‌تر برخی گسل‌ها رفتارهای فرکتالی مشابهی نشان می‌دهند. قطعه شمال‌باختری گسل صحنه در تمامی مقیاس‌ها رفتار متمایزی نسبت به سایر قطعات نشان داد که می‌تواند نشان‌دهنده تفاوت در ویژگی‌های هندسی و شرایط ساختاری آن باشد. به‌طور کلی، نتایج نشان می‌دهد که رویکرد چندمقیاسی در تحلیل بعد فرکتالی، اطلاعات دقیق‌تری درباره سازمان‌یافتگی فضایی و پیچیدگی هندسی سامانه‌های گسلی فراهم می‌کند. روش بعد فرکتالی گستره گسلی می‌تواند به‌عنوان ابزاری مکمل برای مقایسه سامانه‌های گسلی با طول و ابعاد متفاوت در مطالعات ساختاری و ژئودینامیکی مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 مهر 1405