1
گروه مهندسی عمران، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران
2
گروه زمینشناسی کاربردی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22034/kjes.2026.137890.1005
چکیده
تعیین حریم کمی رودخانههای بزرگ و پویا، بهویژه در سامانههایی که شرایط هیدرولوژیکی و هیدرومورفولوژیکی آنها در طول مسیر تغییر میکند، نیازمند رویکردی فراتر از تعیین یک فاصله ثابت است. در این پژوهش، حریم کمی رودخانه سفیدرود در بازه حدفاصل سد سفیدرود تا مصب، با استفاده از چارچوب چندمعیاره DLSRS تعیین و تحلیل شد. در این چارچوب، پنج مؤلفه شامل دبی با دوره بازگشت 25 ساله (Q25)، موقعیت رودخانه، پایداری بستر و کناره، رژیم جریان و تنش اجتماعی بهصورت تجمیع وزنی در تعیین حریم به کار گرفته شدند. دادههای مورد استفاده شامل آمار آبدهی ایستگاههای هیدرومتری، اطلاعات هندسی و توپوگرافی و 585 مقطع عرضی با فاصله متوسط حدود 200 متر بود. مقادیر Q25 در ایستگاههای منتخب از 13/241 تا 15/1162 مترمکعب بر ثانیه متغیر بود که حریم متناظر با مؤلفه دبی را در محدوده 16 تا 20 متر قرار داد. وضعیت غالب بستر و کناره نیمهپایدار و رژیم جریان در بخش عمده مسیر زیر بحرانی بود؛ بااینحال، تغییرات موضعی شرایط جریان در محدوده مقاطع 636 تا 666 مشاهده شد. تنش اجتماعی در طبقه متوسط قرار گرفت. تلفیق پنج مؤلفه، حریم کمی نهایی 7/17 تا 20 متر را در امتداد بازه مورد مطالعه نشان داد. تحلیل حساسیت ساختاری نیز نشان داد که Q25 و پایداری، اثرگذاری بیشتری بر خروجی مدل دارند، درحالیکه رژیم جریان و تنش اجتماعی نقش تعدیلکننده دارند. همچنین آزمون تنش جهت ارزیابی پایداری نسبت به عدمقطعیت Q25 با تغییرات ±10 و ±20 درصد، حساسیت نتایج به عبور از آستانههای طبقهبندی را مشخص کرد. همپوشانی بخشی از حریم تعیینشده با فعالیتهای برداشت و دانهبندی مصالح، کاربرد مدیریتی نتایج را در شناسایی تعارضهای فضایی نشان داد.