علوم زمین خوارزمی

علوم زمین خوارزمی

کاربرد برداشت‌های شبکه‌ای مقاومت‌ویژه الکتریکی در شناسایی ناهمگنی‌های زیرسطحی و هندسه سنگ‌بسترآبخوان محل دفن پسماند همدان، ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران
10.22034/kjes.2026.138091.1009
چکیده
استفاده از روش‌های غیرتخریبی ژئوفیزیکی در شناسایی منابع آب زیرزمینی و ارزیابی مسائل زیست‌محیطی در محل دفن پسماندها (لندفیل‌ها) اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف از این مطالعه، بررسی تغییرات جانبی و عمقی مقاومت ویژه الکتریکی به‌منظور شناسایی لیتولوژی، عمق آبخوان و هندسه سنگ‌بستر در لندفیل همدان با استفاده از تحلیل شبکه‌ای داده‌های ژئوالکتریکی است. بدین منظور، 30 سونداژ الکتریکی قائم (VES) در قالب 5 پروفیل شرقی–غربی و 6 پروفیل شمالی–جنوبی، با آرایش شلومبرژه و حداکثر طول فرستنده 400 متر برداشت شد. وارون‌سازی داده‌ها با استفاده از روش‌های نیوتن و تیکونوف انجام گرفت و سپس تغییرات مقاومت ویژه در فواصل مختلف فرستنده به‌صورت شبکه‌ای تحلیل شد. نتایج نشان داد که لیتولوژی در بخش‌های شرقی، شمال‌شرقی، جنوبی و جنوب‌شرقی در اعماق بیشتر تغییر می‌کند؛ به‌طوری‌که ترکیب مارن آهکی و ماسه‌سنگ به‌تدریج به مارن تبدیل می‌شود. ناهمگنی تغییرات مقاومت ویژه در پروفیل‌های شرقی–غربی می‌تواند بیانگر تغییرات نامنظم لیتولوژی و احتمال نفوذ شیرابه باشد. همچنین، در پروفیل‌های شمالی–جنوبی، گسترش افقی نواحی با مقاومت ویژه کمتر از 30 اهم‌متر به سمت غرب افزایش، اما گسترش عمقی آن‌ها کاهش می‌یابد که با تغییرات توپوگرافی و نزدیک‌شدن به سنگ‌بستر در مسیر ارتفاعات به دشت مرتبط است. این نواحی عمدتاً با بخش‌های میانی حاوی سازندهای مارنی، محل تجمع شیرابه و دفن پسماند انطباق دارند. از مهم‌ترین یافته‌ها، مشخص‌شدن تغییرات جانبی و عمقی لیتولوژی و هندسه آبخوان و سنگ‌بستر است؛ به‌گونه‌ای که سنگ‌بستر ماسه‌سنگی در شرق کم‌عمق‌تر بوده و به سمت جنوب و غرب عمیق‌تر می‌شود. بر این اساس، استفاده از سونداژهای عمیق‌تر و متراکم‌تر در قالب شبکه‌های ژئوالکتریکی برای شناسایی دقیق‌تر ناهمگنی‌های زیرسطحی در مطالعات لندفیل توصیه می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 آذر 1405

  • تاریخ دریافت 02 مهر 1405
  • تاریخ بازنگری 24 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1405
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1405