نشریه علوم زمین خوارزمی

نشریه علوم زمین خوارزمی

پتروژنز و سن سنجی U-Pb متاریولیت های نئوپروتروزوئیک پسین مجموعۀ دگرگونی-آذرین ماجراد (جنوب‌شرق شاهرود): شاهدی بر تشکیل و توسعه حوضه های کششی درون قاره ای در سرزمین های گندوانایی ایران

نویسندگان
1 دانشگاه صنعتی شاهرود
2 دانشگاه نورث وست شیان
چکیده
متاریولیت­های رخنمون یافته در مجموعه­ دگرگونی-آذرین ماجراد در جنوب­شرق شاهرود و در لبۀ شمالی زون ساختاری ایران مرکزی واقع شده­اند. متاریولیت­ها بخش مهمی از طیف ترکیب این کمپلکس هستند که به شکل گنبد و یا میان­لایه با مرمرهای کلسیتی و دلومیتی، متاپلیت­ها و متاپسامیت­ها رخنمون دارند. در اثر دگرگونی و میلونیتی­شدن، برگوارگی و خطوارگی بارزی در آن‌ها توسعه یافته است. بر اساس شواهد ژئوشیمیایی، متاریولیت­ها دارای ماهیت کالک­آلکالن پتاسیم ­متوسط تا پتاسیم زیاد هستند. این سنگ­ها در نمودار عناصر نادر خاکی به‌هنجار شده به کندریت از عناصر نادر خاکی سبک (به استثنای Eu) نسبت به عناصر نادر خاکی سنگین غنی­شدگی دارند، و در نمودار عنکبوتی به‌هنجار شده به گوشتۀ اولیه از U, Th, Pb و K غنی­شدگی و از Zr Ti, P, Sr, و Nb تهی­شدگی نشان می­دهند. متاریولیت­ها به دسته ریولیت­های خشک یا دمای زیاد تعلق دارند و در محیط­های کششی درون قاره­ای تشکیل شده­اند. سن­سنجی­های انجام شده به‌روش U-Pb روی زیرکن­های جدا شده از آن­ها، نشان‌گر دامنۀ سنی 6/587 تا 508 میلیون­سال (نئوپروتروزوئیک پایانی-کامبرین­زیرین) است؛ ولی با توجه به سن توده­های گرانیتوئیدی قطع‌کننده این مجموعه­ (/3± 553 میلیون سال)، سن نئوپروتروزوئیک­پایانی (ادیاکارن) برای آن‌ها منطقی­تر است و در ضمن تعلق داشتن آن‌ها به مناطق پی­سنگی و گندوانایی ایران را تأیید می­کند.
کلیدواژه‌ها