Investigation of deformation changes in the contact of the Alvand intrusive complex and its host rock, at the south of Heydar-e-Ghazikhan village, Hamedan
Sara Iraji Amini1, Leili Izadi Kian2*, Ashraf Torkian3
1, 2, 3. Department of geology, Faculty of basic science, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
Article info Abstract
Article type
Research Article
Article history
Received: 10 December 2025
Accepted: 27 April 2026 The Alvand intrusive complex, located in Hamedan Province within the Sanandaj–Sirjan zone, exhibits a well‑developed shear zone along its northern margin, southeast of Heydar-e-Ghazikhan village, at the contact between the intrusive complex and the metamorphic host rocks. The studied shear zone is parallel to the intrusive complex contact, trending north–south and dipping steeply to nearly vertical. In this area, the transition between the metamorphic host rocks and the intrusive complex is gradual, and granite have been injected into the schists as dikes of variable thickness. These vertical dikes are completely deformed and mylonitic, and the host rocks display deformation features. Kinematic indicators reveal a dominant reverse movement with a minor dextral (right‑lateral) strike‑slip component within the shear zone. To evaluate the nature of deformation, samples of mylonitic granites were collected perpendicular to the shear zone and to the intrusive–host contact. The magnitude of shear strain and consequently the proportion of simple‑shear and pure‑shear components were determined using two techniques based on porphyroclast geometry: the Porphyroclast Aspect Ratio method and the Rigid Grain Net method. Kinematic and shear‑strain analysis indicates that the Wk values range from 0.56 to 0.77, suggesting that the studied shear zone represents a general shear zone, involving a combination of simple and pure shear components.
Keywords:
Shear zone, Temperature, Vorticity, Deformation, Alvand.
Introduction
The nature of the contact between plutonic bodies and their host rocks is one of the key elements for interpreting magma emplacement mechanisms in the crust. Understanding how magma is accommodated and emplaced within the continental crust remains a fundamental problem in igneous and structural geology, mainly because large open spaces rarely exist in the crust to allow magma to accumulate and crystallize (Molyneux and Hutton, 2000; Bakhtavar and Sheibi, 2021). The character of pluton–host rock contacts can vary from sharp to gradational. Sharp contacts commonly indicate rapid magma injection under relatively brittle conditions, whereas gradational contacts may reflect incremental magma emplacement through multiple intrusive pulses (Barbarin, 1999).
In many plutons, the contact with the surrounding rocks is not a simple lithological boundary but rather a transitional zone developed within an active shear zone. During magma emplacement, shear zones may play a major role in creating pathways for magma ascent, controlling the geometry of pluton margins, and organizing magmatic fabrics. Classical studies have shown that syn tectonic emplacement often results in pluton margins expressed as broad zones of progressive deformation rather than discrete contacts. Such zones may extend from several tens to several hundreds of meters and may include a gradual transition from mylonitized host rocks to semi solid or magmatic fabrics within the pluton (Paterson et al., 1998; Vernon et al., 2004; Passchier and Trouw, 2005).
Under these conditions, incremental magma injection during ongoing deformation commonly produces marginal dikes, mylonitic rocks, and shear parallel fabrics that define the true structural boundary of the pluton (Hutton, 1988; Miller and Paterson, 1994). This type of boundary, commonly referred to as a shear zone controlled plutonic margin, is a typical feature of plutons emplaced in tectonically active settings and under regional stress fields. Such margins often record processes such as incremental magma injection, directed magmatic flow, and progressive transition from magmatic to solid state deformation. When magma emplacement occurs contemporaneously with crustal deformation, pluton margins may display transitional magmatic to solid state fabrics, marginal shear zones, and bending or rotation of host rock layering, all of which are useful indicators of syn tectonic pluton emplacement (Paterson et al., 1998; Vernon et al., 2004). Therefore, detailed investigation of pluton–host rock contacts provide an important tool for reconstructing magmatic, metamorphic, and tectonic processes.
Recent structural studies in the Sanandaj–Sirjan metamorphic belt have significantly improved our understanding of deformation kinematics in this region. In particular, analyses of the vorticity number in several shear zones have shown that deformation commonly involves a combination of simple shear and pure shear components, indicating a general shear regime (Sarkarinejad and Azizi, 2008; Sarkarinejad and Derikvand, 2017; Sarkarinejad et al., 2017; Behyari and Kanabi, 2019; Samani et al., 2019; Samani, 2017; Sheikholeslami et al., 2019). The Alvand intrusive complex, one of the major plutonic bodies of the Sanandaj–Sirjan zone, contains numerous shear zones that record different deformation mechanisms and may be related to the emplacement history of the pluton.
In this study, we examine a segment of the pluton–host rock contact in the northwestern part of the Alvand intrusive complex (south of Heydar-e- Ghazikhan village). In this area, the contact is strongly deformed and displays a gradational transition rather than a sharp boundary. Structural observations indicate that deformation is concentrated within a wide shear zone developed parallel to the pluton margin. The aim of this study is to investigate the structural characteristics and kinematics of this contact zone in order to better understand the relationship between deformation and magma emplacement in the Alvand intrusive complex.
Materials and Methods
To better constrain the nature of deformation and the tectonic conditions operating within this shear zone, oriented samples of mylonitic granites were collected in the XZ section (perpendicular to foliation and parallel to the stretching lineation), and their thin sections were examined under a polarizing microscope from mineralogical, microstructural, and shear-sense–indicator perspectives. For the vorticity analysis of the shear zone, suitable feldspar porphyroclasts were selected for measurement in the two principal directions (XZ), and the required angles and the ellipticity of the feldspar crystals were then determined using the software EllipseFit (Vollmer, 2015). The necessary plots were constructed using Microsoft Excel. The abbreviations of minerals in thin sections follow Whitney and Evans (2010).
Results and Discussion
The granites contain quartz, plagioclase, and K-feldspar as major minerals, with muscovite, biotite and amphibole as accessory phases; perthitic and myrmekitic textures are also common. At the microscale, feldspars behave as relatively strong porphyroclasts within a mylonitic matrix and commonly form shear-strain shadow systems, especially of the sigma type. Sericitization of feldspar cores, the development of oriented inclusions, dynamic recrystallization along grain margins, and the formation of irregular boundaries all indicate that feldspars recrystallized at relatively high temperatures. In some feldspars, bulging and grain-boundary migration recrystallization are observed, which are respectively consistent with deformation temperatures of about 500 °C and above 800 °C. Myrmekitic textures occur as quarter structures in highly stressed portions of feldspars, providing additional evidence for high-temperature deformation and serving as shear-sense indicators.
Quartz also displays a suite of microstructures characteristic of high-temperature deformation, including undulose extinction, bulging, and grain-boundary migration recrystallization, the development of polygonal aggregates with ~120° triple junctions, ribbon-like quartz layers, and lens-shaped quartz aggregates. These features indicate that quartz deformed at temperatures of about 500–550 °C or higher under long-term strain, and that the system tended to reduce grain-boundary surface energy. Taken together, the quartz and feldspar microstructures confirm that the investigated shear zone operated in a ductile regime at elevated temperatures in the crust, where deformation occurred synchronously with, or slightly after, magma crystallization.
To quantify the kinematic character of the shear zone and determine the relative contributions of simple shear and pure shear, two porphyroclast-based methods were applied (Means, 1994; Xypolias, 2010): the Porphyroclast Aspect Ratio (PAR) method and the Rigid Grain Net (RGN) method. Measurements were carried out using the EllipseFit software, and only those samples were selected that contained a sufficient number of freely rotating grains, lacked internal deformation, and showed no evidence of overprinting by later deformation. In the RGN method, analysis of the relationship between the angles of the long axes of porphyroclasts and the mylonitic foliation, and their shape factors, shows that the kinematic vorticity number (Wm) ranges from about 0.50 to 0.78. In the PAR method, using the critical aspect ratio (Rc) of porphyroclasts in eight standard samples, Rc values ranged from 2.1 to 2.8, corresponding to Wm values of 0.63–0.77. Combining the results of both methods yields an overall Wm interval of approximately 0.56–0.77 for the shear zone, clearly indicating a “general shear” zone, i.e., a combination of simple shear and pure shear. From a tectonic point of view, the occurrence of this general-shear zone precisely at the boundary between the granitic pluton and its host rocks, and its parallelism with the contact, highlights the key role of the interface as a weak zone in localizing stress and directing deformation.
The rheological contrast between the crystallizing granitic body and the metamorphic host rocks caused part of the convergent (shortening) strain and the relative lateral displacement to be accommodated along this contact.
This situation simultaneously activated the simple-shear component (slip along the zone) and the pure-shear component (shortening perpendicular to the zone), producing the characteristic geometry and microstructures of general shear. The gradual contact between granite and host rocks, complete mylonitization of the marginal dikes, the parallelism of magmatic–solid-state fabrics with regional structures, and the high-temperature microstructures all support the interpretation that emplacement of the Alvand intrusive complex in this area was strongly deformation-controlled and took place within an active shear zone as a syn-tectonic process.
Conclusions
The contact between the Alvand intrusive complex and its host rocks at the south of Heydar-e- Ghazikhan village appears not as a sharp boundary, but as a strongly deformed, transitional shear zone. Deformation microstructures in quartz and feldspar (dynamic recrystallization and grain-boundary migration of plagioclase and quartz, myrmekitic textures, sigma-type porphyroclasts, etc.) demonstrate that deformation occurred at high temperatures within a ductile crustal regime. Kinematic vorticity analysis using the PAR and RGN methods yields Wm values in the range of 0.56–0.77, indicating a general-shear regime with a combination of simple-shear and pure-shear components in the zone. The parallelism of the shear zone with the pluton margin, mylonitization of dikes, and the gradual nature of the contact between host rocks and granite all suggest that magma emplacement in this part of the Alvand intrusive complex was syn-tectonic and controlled by deformation within a shear-zone-controlled plutonic margin.
References
Bakhtavar, E., Sheibi, M., 2021. Mineral Chemistry and The emplacement mechanism of Gholeh-Sukhteh intrusion, geodynamic implication of the Oligocene in (South Damghan area). Kharazmi Journal of Earth Sciences 7(1), 63-80.
Barbarin, B., 1999. A review of the relationships between granitoid types, their origins and their geodynamic environments. Lithos 46, 605–626.
Behyari, M., Kanabi, A., 2019. Constraining of strain ellipsoid shape from sectional data in the au bearing shear zone west of Iran. Acta Geodynamica et Geomaterialia 16, 131–143.
Hutton, D. H., 1988. Granite emplacement mechanisms and tectonic controls: Inferences from deformation studies. Transactions of the Royal Society of Edinburgh Earth Sciences 79(2-3), 245–255.
Means, W.D., 1994. Rotational quantities in homogeneous flow and the development of small-scale structure. Journal of Structural geology 16, 437–445.
Miller, R. B., Paterson, S. R., 1994. The transition from magmatic to high-temperature solid-state deformation: implications from the Mount Stuart batholith, Washington. Journal of Structural Geology 16(6), 853-865.
Molyneux, S. J., Hutton, D. H. W., 2000. Evidence for significant granite space creation by the ballooning mechanism: the example of the Ardara pluton, Ireland. Geological Society of America Bulletin 112(10), 1543-1558.
Passchier, C.W., Trouw, R.A.J., 2005. Microtectonics. Springer, Berlin.
Paterson, S. R., Fowler, T. K., Miller, R. B., Kelso, P., Memeti, V., Miller, C., 1998. Interpreting magmatic fabric patterns in plutons. Journal of Structural Geology 20, 1261–1272.
Samani, B., 2017. Deformation flow analysis and symmetry of Goushti shear zone, Sanandaj-Sirjan metamorphic belt, Iran. Geopersia 7(1), 117-130. https://doi.org/10.22059/geope.2017.219333.648281
Samani, B., Saki, A., Taghizadeh, S., 2019. The geometric symmetry analysis of Kamary shear zone using planar and linear Structural elements, Sanandaj-Sirjan metamorphic belt, Iran. Journal of Tectonics 3(11), 49-59. https://doi.org/10.22077/jt.2020.1505
Sarkarinejad, K., Azizi, A., 2008. Slip partitioning and inclined dextral transpression along the Zagros Thrust System, Iran. Journal of Structural Geology 30,116–136. https://doi.org/10.1016/j.jsg.2007.10.001
Sarkarinejad, K., Derikvand, S., 2017 Structural and kinematic analyses of the basement window within the hinterland fold-and-thrust belt of the Zagros orogeny, Iran. Geological Magazine 154, 983–1000. https://doi.org/10.1017/S0016756816000558
Sarkarinejad, K., Keshavarz, S., Faghih, A., Samani, B., 2017. Kinematic analysis of rock flow and deformation temperature of the Sirjan thrust sheet, Zagros Orogeny, Iran. Geological Magazine 154(1), 147-165. https://doi.org/10.1017/S0016756815000941
Sheikholeslami, M. R., Ghassemi, M. R., Hassanzadeh, J., 2019. Tectonic evolution of the hinterland of the Zagros Orogen revealed from the deformation of the Golpaygan Metamorphic Complex, Iran. Journal of Asian Earth Sciences 182, 103929.
Vernon, R. H., Johnson, S. E., Melis, E. A., 2004. Emplacement-related microstructures in the margin of a deformed pluton: The San José tonalite, Baja California, México. Journal of Structural Geology 26(10), 1867-1884.
Vollmer, F.W., 2015. EllipseFit 3.2. https://www.frederickvollmer.com/ellipsefit/
Whitney, D. L., Evans, B. W., 2010. Abbreviations for names of rock-forming minerals. American Mineralogist, 95, 185–187.
Xypolias, P., 2010. Vorticity analysis in shear zones: a review of methods and applications. Journal of Structural geology 32:2072–2092.
بررسی تغییرات دگرشکلی در همبری مجموعه نفوذی الوند و سنگ میزبان آن در جنوب روستای حیدره قاضیخان، همدان
سارا ایرجی امینی1، لیلی ایزدی کیان*2، اشرف ترکیان3
1، 2، 3. گروه زمینشناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
اطلاعات مقاله چکیده
نوع مقاله
مقاله پژوهشی
تاریخچه مقاله
دریافت: 19/09/1404
پذیرش: 07/02/1405 مجموعه نفوذی الوند در استان همدان و پهنه سنندج- سیرجان قرار دارد. در بخش شمالی مجموعه نفوذی الوند و در جنوب روستای حیدره قاضیخان پهنه برشی، در منطقه همبری توده و سنگ میزبان تشکیل شده است. پهنه برشی مورد مطالعه همراستا با همبری، روند شمالی-جنوبی دارد و شیب آن تقریباً زیاد و نزدیک به قائم است. در این منطقه همبری سنگهای دگرگون میزبان و مجموعه نفوذی به صورت تدریجی است و دایکهای گرانیتی با ضخامتهای مختلف به درون شیستها تزریق شده است. دایکهای قائم کاملاً دگرشکل شده و میلونیتی هستند و همچنین سنگ میزبان نیز شواهد دگرشکلی را نشان میدهد. نشانگرهای سوی برش نشاندهنده مؤلفه حرکتی معکوس و اندکی مؤلفه برشی راستالغز راست بر در این پهنه برشی هستند. برای بررسی ماهیت دگرشکلی این پهنه برشی نمونههایی از گرانیتهای میلونیتی، به صورت عمود بر پهنه برشی و همبری توده و سنگ میزبان جمعآوری و مورد بررسی قرار گرفتند. در این راستا برای به دست آوردن مقدار تاوایی جریان برش و متعاقباً درصد دگرشکلی برش ساده و برش محض از دو روش بر مبنای پورفیروکلاستها شامل نسبت ظاهری پورفیروکلاست (porphyroclast aspect ratio method) و شبکه دانه صلب (rigid grain net) استفاده شده است. تحلیل کینماتیک تاوایی پهنه برشی نشان میدهد که عدد تاوایی بین 56/0 تا 77/0تغییر میکند و یک پهنه برشی عمومی را نشان میدهد که ترکیبی از برش ساده و برش محض است. همچنین حضور ریز ساختارهایی همچون باز تبلور نوع مهاجرت مرز دانه کوارتز و پلاژیوکلاز و تشکیل گسترده بافت میرمکیت و پرتیت در گرانیتها دمای بالای پهنه برشی را نشان میدهند.
واژههای کلیدی:
پهنه برشی، دما، تاوایی، دگرشکلی، الوند.
مقدمه
بررسی همبری تودههای آذرین درونی و سنگهای میزبان یکی از عناصر کلیدی در تفسیر جایگیری تودههای آذرین درونی است. جایگیری ماگما در پوسته زمین و نحوه استقرار تودههای گرانیتوئیدی یکی از مهمترین مسائل مطرح شده در زمینشناسی است، زیرا معمولاً در پوسته، فضای باز زیادی برای جایگیری و سخت شدن ماگما وجود ندارند (Bakhtavar and Sheibi, 2021; Molyneux and Hutton, 2000). ماهیت مرز یا همبری تودههای آذرین و سنگ میزبان میتواند تیز (sharp) یا تدریجی (gradational) باشد. مرزهای تیز معمولاً نشاندهنده تزریق سریع ماگما در محیطهای شکنندهتر هستند، در حالی که مرزهای تدریجی میتوانند نتیجه تزریق آرام و چند مرحلهای (incremental) تودههای آذرین را نشان دهند (Barbarin, 1999). مرز بسیاری از تودههای آذرین درونی بهجای آنکه یک سطح تیز و ساده باشد، تدریجی است و در واقع درون یک پهنه برشی فعال جای گرفتهاند. پهنههای برشی در هنگام تزریق ماگما، نقش اصلی را در ایجاد مسیر، کنترل هندسه تماس، و سازماندهی فابریکهای ماگمایی ایفا میکند. مطالعات کلاسیک نشان میدهد که جایگیری همزمان با دگرشکلی باعث میشود تماس تودههای آذرین درونی به صورت یک نوار پهن از دگرشکلی پیوسته بروز کند. این پهنه میتواند از چند ده متر تا چند صد متر گسترش داشته باشد و شامل تغییر تدریجی از میلونیتهای سنگ میزبان به فابریکهای نیمه جامد یا ماگمایی در داخل توده باشد (Paterson et al., 1998; Vernon et al., 2004; Passchier and Trouw, 2005). در چنین شرایطی، تزریق مرحلهای ماگما در حین فعالیت برشی سبب میشود دایکهای حاشیهای، سنگهای میلونیتی و فابریکهای همراستا با برش، مرز واقعی ساختاری پلوتون را مشخص کنند (Hutton, 1988; Miller and Paterson, 1994). این نوع مرز که با عنوان زونهای برشی کنترل کننده حاشیه تودههای آذرین درونی (shear‑zone‑controlled plutonic margin) شناخته میشود، یکی از ویژگیهای کلیدی پلوتونهایی است که در رژیمهای تکتونیکی فعال و در حضور میدان تنش جایگیری کردهاند و اغلب نشاندهنده فرآیندهای تزریق مرحلهای، جریان ماگمایی جهتدار و انتقال تدریجی از دگرشکلی حالت جامد به نیمه جامد هستند. اگر تزریق ماگما همزمان با دگرشکلی پوستهای باشد، همبری پلوتون ممکن است دارای فابریکهای انتقالی تا حالت جامد (magmatic to solid-state fabrics)، پهنههای برشی در حاشیه پلوتون و چرخش یا خمشدگی لایههای میزبان باشد که به تشخیص پلوتونهای همزمان با تکتونیک کمک میکند (Paterson et al., 1998; Vernon, 2000). بنابراین بررسی دقیق مرز و همبریهای توده آذرین و سنگ میزبان ابزاری قدرتمند برای بازسازی شرایط ماگمایی، دگرگونی و زمینساختی است. در مطالعات اخیر پهنه سنندج - سیرجان، پیشرفت قابل توجهی در تحلیل تاوایی گزارش شده است (Sarkarinejad and Azizi, 2008; Sarkarinejad and Derikvand, 2017; Sarkarinejad et al., 2017; Behyari and Kanabi, 2019; Samani et al., 2019; Samani, 2017; Sheikholeslami et al., 2019 ). این مطالعات مقادیر تاوایی پهنههای برشی زون سنندج ـ سیرجان را ارائه کردهاند و نشان دادهاند که بسیاری از پهنههای برشی ترکیبی از مؤلفههای برش ساده و برش محض هستند و به طور کلی برش عمومی (General shear) دارند. مجموعه نفوذی الوند میزبان پهنههای برشی متعددی است که سازوکارهای مختلفی نشان میدهند و ممکن است در ارتباط با مکانیسم جایگیری الوند تشکیل شده باشند. در این نوشتار بخشی از همبری در بخش شمال باختر باتولیت الوند با سنگ میزبان را بررسی میکنیم که به شدت دگرشکل شده و همبری تدریجی را در این بخش نشان میدهد.
مواد و روشها
به منظور مطالعه ماهیت همبری مجموعه نفوذی الوند و سنگهای شیست میزبان نمونهبرداری جهت یافته از سمت سنگ میزبان به سمت توده انجام شد و برای مطالعه ریزساختارها در مقیاس میکروسکوپی، نمونههای جهت یافته در جهت عمود بر برگوارگی و موازی با خطوارگی (Passchier and Trouw, 2005) تهیه گردید. مقاطع نازک تهیه شده از دیدگاه کانیشناسی، پتروفابریکی و شاخصهای میکروسکوپی برای تعیین جهت برش با میکروسکوپ پلاریزان مورد بررسی قرار گرفت. برای بررسی تاوایی پهنه برشی، پورفیروکلاستهای فلدسپار مناسب برای اندازهگیری در جهت XZ انتخاب شده و سپس در نرم افزار Ellipsefit (Vollmer, 2015) مقدار زاویههای مورد نیاز و درجه بیضویت بلورهای فلدسپار اندازهگیری گردید و با استفاده از نرم افزار Excel نمودارهای مورد نیاز ترسیم گردید. برای علامت اختصاری کانیها در مقاطع نازک از ویتنی و اوانس (Whitney and Evans, 2010) استفاده شده است.
زمینشناسی و سنگشناسی منطقه
پهنه سنندج - سیرجان که در نتیجه فرورانش اقیانوس نئوتتیس به زیر ایران مرکزی شکلگرفته (Alavi, 1994; Mohajjel et al., 2003; Berberian and king, 1981)، میزبان تودههای آذرین متعددی است. باتولیت الوند با سن ژوراسیک میانی (Shahbazi et al., 2010; Azizi et al., 2024; Chiu et al., 2013; Mahmoudi et al., 2011; Zhang et al., 2018) یکی از بزرگترین تودههای این پهنه محسوب میشود. مجموعه نفوذی الوند متشکل از تودههایی با ترکیب اسیدی تا حد واسط و بازیک است و این تودهها طی فازهای مختلف ماگماتیسم در دورۀ ژوراسیک در توالی دگرگونی ناحیهای منطقه (فیلیتهای همدان) نفوذ کردهاند (Sepahi, 2008; Saki et al., 2020). همبری مجموعه نفوذی الوند در جنوب روستای حیدره قاضیخان به صورت تدریجی و کاملاً دگرشکل شده و برشی است (شکل1). سنگ میزبان توده در این بخش گارنت شیست (شکل2- b) است که در اثر حرارت توده کمی هورنفلسی شده است اما شدت دگرگونی مجاورتی خیلی کمتر از سایر بخشهای مجموعه نفوذی الوند است. در این منطقه گرانیت در گارنت شیستها به صورت دایکهای قائم تزریق شده است (شکل2-a). سنگ میزبان همچنین در این بخش کاملاً قائم و راستای شمالی– جنوبی دارد. دایکها به صورت موازی با برگوارگی سنگ میزبان و شیب تقریباً زیاد (75-80 درجه) دارند (شکل1- c)، به عبارتی دیگر در این منطقه مرز گرانیت و سنگ میزبان به صورت ناگهانی نیست، بلکه به صورت تدریجی است (شکل2-a). در مرز مجموعه نفوذی الوند و سنگ میزبان پهنه برشی تشکیل شده است. پهنه برشی در حدود دو کیلومتر طول و تقریباً 600 متر پهنا دارد و مرز تداخلی گرانیت و سنگ میزبان است. تمامی دایکهای گرانیتی که در داخل شیستها تزریق شدهاند میلونیتی هستند (شکل2-a، d، f). در دایکها قطعاتی از سنگ میزبان مشاهده میشود که همراستا با همبری دایک و سنگ میزبان هستند (شکل 2- c). از سنگ میزبان به سمت داخل توده (به سمت باختر) دگرشکلی کمتر شده و در فاصله تقریباً 600 متری گرانیتها بدون دگرشکلی هستند. در سنگ میزبان رگههای برشی دیده میشود که حرکت مشابه پهنه برشی را نشان میدهند (شکل2-e). گرانیتهای این منطقه اغلب از نوع گرانیتهای پورفیری با بلورهای درشت آلکالی فلدسپار و یا فابریک دانهای (Granular) هستند. کانیهای اصلی دایکهای گرانیتی شامل کوارتز، پلاژیوکلاز و فلدسپار پتاسیم و کانیهای فرعی آن شامل مسکویت، بیوتیت وآمفیبول هستند (شکل3). همچنین بافت پرتیتی و میرمکیت (شکل3-g) هم به وفور در مقاطع میکروسکوپی مشاهده میشود. در این منطقه دایکهای جوانتری نیز مشاهده میشوند که برگوارگی سنگ میزبان را قطع کردهاند و بدون دگرشکلی هستند. همچنین فابریکهای ماگمایی حاصل از جهتیابی ترجیحی فلدسپارهای پتاسیم، موازی سنگ میزبان به وفور مشاهده میشود.
شکل1- a) موقعیت منطقه مورد مطالعه در تقسیمات زمینشناسی ایران، b) نقشه زمینشناسی زون برشی جنوب روستای حیدره قاضیخان، برگرفته از قلمقاش و رشید (Qalamqash and Rashid, 2013)، (c) جهتیابی برگوارگی میلونیتی، قطب آنها (نقاط سیاه) و خطوارههای کششی (نقاط قرمز)
Fig.1. a) Location of the study area in the geological subdivisions of Iran, b) Geological map of the shear zone (south of Heydar- GhaziKhan) (Modified after Qalamqash and Rashid, 2013), c) Stereographic projection of mylonitic foliation; their poles (black points) and stretching lineation (red points)
شکل2- a) دایکهای گرانیتی که درون شیستها تزریق شدهاند، b) گارنت شیست هورنفلسی شده،c) انکلاوهای شیستی درون گرانیتها، d) دایکها و سنگ میزبان قائم، e) رگههای برشی کوارتز موازی پهنه برشی با حرکت معکوس راستبر، f) نمای نزدیک از دایک میلونیتی شده
Fig. 2. a) Granite dikes intruded into the schists, b) Hornfelsic garnet schist, c) Schist enclaves within the granite, d) Granite dike and vertically oriented host rock, e) Right lateral and revers shear quartz veins, f) Close‑up view of a mylonitized granite dike
بررسی ریزساختاری و فابریکهای تخمین دمای دگرشکلی پهنه برشی
گرانیتها در بخش جنوب روستای حیدره قاضی خان، هر دو نوع کانی میکا یعنی بیوتیت و مسکویت را دارند. بیوتیتها اغلب خاموشی موجی دارند و مسکویتها باند برشی و میکا ماهی را ایجاد کردهاند (شکل3-a، b). پلاژیوکلازها ماکل پلی سنتتیک و ماکل دگر ریختی را نشان میدهند که به صورت سوزنی در داخل بلور تمام میشود (شکل3-c). به طور کلی فلدسپارها رفتار مقاومتری نسبت به کوارتز در سنگهای گرانیتی دارند و در سیستمهای پورفیروکلاست سنگهای میلونیتی، این بلورها هسته پورفیروکلاستها را تشکیل دادهاند. سیستم پورفیروکلاستها اغلب از نوع سایه کرنش (Strain shadow porphyroclast system) است و پورفیروکلاستهای نوع سیگما بیشتر دیده میشود (شکل3-d). اغلب فلدسپارها از سمت هسته سریسیتی شدهاند و حتی میانبارهای جهت یافته در داخل آنها دیده میشود (شکل3-b). بلورهای منفرد فلدسپارها از اطراف باز بلورش دینامیکی (Dynamic recrystallization) نشان میدهند و به بلورهای ریز زمینه تبدیل میشوند و این تبلور مجدد دینامیکی باعث مرزهای خورده شده در اطراف پلاژیوکلازها شده است (شکل3-e). بلورهای فلدسپار که در مجاورت یکدیگر قرار دارند باز بلورش دینامیکی اغلب از نوع برآمدگی و حتی نوع مهاجرت مرز دانه را نشان میدهند (شکل3-f). عناصر فابریک علاوه بر معرفی نوع حرکت پهنۀ برشی، نقش عمدهای در تعیین دمای دگر ریختی منطقه دارند (Masoodi and Naderi, 2015). باز بلورش نوع برآمدگی دمای حدود500 درجه سانتیگراد و باز بلورش نوع مهاجرت مرز دانه در فلدسپارها در دمای بیش از800 درجه سانتیگراد شکل میگیرد (Passchier and Trouw, 2005). در خیلی از فلدسپارها بافت میرمکیت به صورت ساختار ربعی و نشانگر سوی برش تشکیل شده است (شکل3-g). در قسمتهایی از بلور که تحت فشار قرار دارد بافت میرمکیت به صورت کوارتزهای کرمی شکل داخل فلدسپار رشد کرده، و ساختار ربعی (quarter structures) را ایجاد کردهاند. این ساختار به صورت قرینه در اطراف بلور شکل میگیرد و میتوان از آن برای تعیین نوع حرکت پهنه برشی استفاده کرد (Passchier and Trouw, 2005). کوارتزها خاموشی موجی و باز بلورش نوع برآمدگی (Bulging) و مهاجرت مرز دانه (Grain boundary migration) نشان میدهند (شکل3-h) و در خیلی از مقاطع میکروسکوپی کاهش مساحت مرز دانه کوارتز رخ داده است و زاویههای 120 درجه بین کوارتز تشکیل شده است. کوارتزها در بخشهایی به صورت روبان (Ribbon) کشیده و طویل شده و خطواره کششی را ایجاد کردهاند. تجمع کوارتزها به صورت عدسی شکل نیز در مقاطع سنگ میزبان مشاهده میشود که پورفیروکلاستهای چند بلوری را تشکیل دادهاند (شکل3-i).
شکل3- ریز ساختهای گرانیت میلونیتی، a) پورفیروکلاستهای فلدسپار و میکا ماهی مسکویت،b) باند برشیS/C و فلدسپارهای سریسیتی شده، c) خاموشی موجی و ماکل دگر ریختی پلاژیوکلاز، d) پورفیروکلاست پلاژیوکلاز با سایه کرنشی و میان بارهای جهت یافته مسکویت که با برگوارگی میلونیتی زاویه دارد، e) تبلور مجدد دینامیکی پلاژیوکلازها از اطراف که حاشیههای نامنظم ایجاد کرده است، f) باز بلورش مهاجرت مرز دانه دو فلدسپار (جهت حرکتها با فلش نشان داده شده است)، g) تبدیل فلدسپارها به میرمکیت، h) باز بلورش مهاجرت مرز دانههای کوارتز، i) سیستم پورفیروکلاست چند بلوری کوارتز
Fig. 3. Microstructures of the mylonitic granite, a) Porphyroclasts of feldspar and muscovite mica fish b) S‑C fabrics and sericitized feldspar, c) Undulose extinction and deformation twinning of plagioclase, d) strain shadow porphyroclast system and oriented of inclusion in plagioclase, e) Plagioclase dynamical recrystallization, f) Grain boundary migration recrystallization of two feldspars (Direction of movements indicated by arrows), g) Myrmekitization of feldspar, h) Grain boundary migration recrystallization of quartz grains, i) Polygonal quartz grains porphyroclast system
آنالیز جنبشی پهنه برشی
عدد تاوایی جنبشی (Wk) کمیتی بیبعد است که سهم نسبی مؤلفههای برش محض و برش ساده را در یک سیستم دگرشکلی بیان میکند. مقدار این شاخص از صفر (نمایانگر غالب بودن برش محض) تا یک (بیانگر برش ساده کامل) متغیر است (Means, 1994; Xypolias, 2010). برای تعیین میزان تاوایی پهنه برشی در این مطالعه، از دو روش مبتنی بر هندسه پورفیروکلاستها یعنی نسبت ابعادی پورفیروکلاست (PAR) و شبکه دانه صلب (RGN) استفاده شد. برای هر دو روش، اندازهگیری هندسه دانهها و محاسبه بهترین بیضی محاطی با شکل بلور با بهرهگیری از نرمافزار EllipseFit 3.8.0 (Vollmer, 2015) انجام شد. تنها نمونههایی انتخاب شدند که (1) تعداد کافی از دانههای چرخان آزاد (بیش از ۵۰ عدد) داشته باشند، (2) فاقد تغییر شکل درونی باشند، و (3) هیچ نشانهای از دگرشکلی بعدی در آنها مشاهده نشود (Ten Brink and Passchier, 1995; Bailey et al., 2004; Xypolias and Kokkalas, 2006) (شکل4). روش شبکه دانه صلب (RGN)که نخستین بار توسط جسوب و همکاران (Jessup et al., 2007) معرفی شده، بر تحلیل الگوی چرخش پورفیروکلاستها در صفحه جریان (XZ) استوار است. در این روش، زاویه φ بین محور بلند پورفیروکلاست و برگوارگی میلونیتی در برابر ضریب شکل دانه (B*) رسم میشود و مجموعهای از منحنیهای شبه هذلولی به دست میآید. از بخشهای عمودی این منحنیها، ضریب شکل بحرانی (Bc) استخراج میشود که مرز بین دانههای با جهتگیری پایدار و دانههایی آزاد چرخان را مشخص میکند. مقدار Wm بهدستآمده از این روش برای نمونههای بررسیشده بین50/0 تا 78/0 است (شکل 5). در روش نسبت ابعادی پورفیروکلاست(PAR)، تعیین تاوایی بر اساس نسبت ابعاد پورفیروکلاست (R) و زاویه φ انجام میشود (Passchier, 1987). دانههایی که چرخش اندکی دارند یا اساساً نمیچرخند، نسبت ظاهری بحرانی (Rc) را نشان میدهند (Ghosh and Ramberg, 1976; Passchier, 1987, 1997; Simpson and De Paor, 1993, 1997; Stahr III and Law, 2011). مقدار Rc از محل قطع تجمع دانههای σ و δ تعیین میشود (Xypolias, 2010). سپس مقدار Wm با استفاده از رابطه زیر محاسبه میگردد (Passchier, 1987):
(1) (Wm= (Rc2-1)/(Rc2+1
در 8 نمونه مناسب و دارای شرایط استاندارد از گرانیتهای میلونیتی مورد بررسی، مقدار Rc بین1/2 تا 8/2 محاسبه شد و Wm بر اساس آن در بازه 63/0 تا 77/0 به دست آمد (شکل6).
شکل4- نمونههایی از فلدسپارهای مناسب برای اندازهگیری تاوایی. در این تصاویر پلاژیوکلازها همانند پورفیروکلاست رفتار کرده و مسکویتها فابریک c را ایجاد کردهاند
Fig. 4. Examples of suitable feldspars for Wk measurements. In these images, plagioclase grains behave as porphyroclasts, while micas (muscovite) define the C fabric
شکل5- نمودار RGN برای برآورد مقدار Wm. نمودارها مقدار ضریب شکل (B*) پورفیروکلاستها (محور افقی) را در برابر زاویههای محور طولی آنها و برگوارگی ماکروسکوپی (محور عمودی) نشان میدهند
Fig. 5. RGN diagram for estimating the Wm value. The plots show the shape factor (B*) of porphyroclasts (horizontal axis) versus the angles between their long axes and the macroscopic foliation (vertical axis)
شکل6- نمودارهای PAR برای برآورد مقدار Wm . نمودارها نسبتهای ابعادی پورفیروکلاستها (محور افقی) را در برابر زاویههای چرخش آنها (محور عمودی) نشان میدهند
Fig. 6. PAR diagrams for estimating the Wm value. The plots show the aspect ratios of porphyroclasts (horizontal axis) versus their rotation angles (vertical axis)
بحث
ریزساختارهای دگرشکلی در کوارتز و فلدسپار، از مهمترین شاخصها برای تخمین شرایط دمایی تغییر شکل در پهنههای برشی بهخصوص گرانیتها محسوب میشوند. بر اساس دادههای تجربی و مطالعات میدانی، هر نوع باز بلورش دینامیک و تحول ریزساختاری در کوارتز در بازههای مشخص دمایی رخ میدهد (Passchier and Trouw, 2005). در اغلب نمونهها، باز بلورش دینامیک در کوارتز و فلدسپار مشاهده میشود، با این تفاوت که فلدسپار نسبت به کوارتز مقاومتر بوده و فعال شدن باز بلورش آن به دماهای بالاتر (معمولاً بیش از 450-500 درجه سانتیگراد و غالباً بالاتر از 600 درجه سانتیگراد) نیاز دارد. در دماهای پایینتر، فلدسپار عمدتاً رفتار ترد و شکننده از خود نشان میدهد و تنها در دماهای بالا وارد تغییر شکل پلاستیک و باز بلورش میشود (Stipp et al., 2002; Tullis and Yund, 1985). در مقاطع میکروسکوپی، ریزساختارهایی مانند کاهش سطح مرز دانه و مهاجرت مرز دانه در کوارتز فراوان دیده میشوند. این فرایندها معمولاً در دماهای حدود 500 تا 500 درجه سانتیگراد فعال میگردند و نشاندهنده تمایل سیستم به کاهش انرژی سطحی در شرایط دمای بالا و کرنشهای طولانی هستند. با توجه به باز تبلورهای کانیهای فلدسپار و کوارتز دمای دگرشکلی در پهنه برشی بالا بوده است.
در پهنه برشی مورد مطالعه، قرارگیری زون دگرشکلی دقیقاً در مرز میان پلوتون و سنگهای میزبان و همراستایی آن با سطح همبری، نشاندهنده نقش مهم همبری مجموعه نفوذی در تمرکز تنش و هدایت تغییر شکل است. چنین پهنههایی معمولاً در نتیجه تفاوت استحکام و رئولوژی میان ماگمای در حال تبلور و سنگهای میزبان ایجاد میشوند و همبری پلوتون بهعنوان یک سطح ضعیف (weak zone) عمل کرده و میدان تنش را محلی میکند (Hutton, 1988). همراستایی پهنه برشی با مرز توده نشان میدهد که بخش قابل توجهی از لغزش و کرنش در امتداد این مرز جذب شده و تغییر شکل در شرایط دمایی بالا، همزمان با یا پس از تبلور ماگما، رخ داده است. حضور ریزساختارهای شکلپذیر مانند باز بلورش دینامیک کوارتز و فلدسپار نیز تأیید میکند که این پهنه برشی در شرایط گرم و شکلپذیر پوستهای عمل کرده و احتمالاً نقش مهمی در جایگیری و تکوین نهایی پلوتون ایفا کرده است.
تحلیل کینماتیک تاوایی پهنه برشی نشان میدهد که عدد تاوایی بین 56/0 تا 77/0 تغییر میکند و یک پهنه برشی عمومی را نشان میدهد که ترکیبی از برش ساده و برش محض است (شکل7). وقوع زون برشی با ماهیت برش عمومی در مرز میان گرانیت و سنگ میزبان نشان میدهد که این مرز همزمان تحت تأثیر دو مؤلفهی لغزش برشی و کوتاه شدگی قرار گرفته است. تفاوت رئولوژیکی میان توده گرانیتی و سنگهای میزبان موجب میشود سطح تماس بهعنوان ناحیهای ضعیفتر عمل کرده و بخش عمدهای از لغزش نسبی را جذب کند، که بیانگر سهم برش ساده است. در عین حال، جایگیری پلوتون و فشارهای همگرای منطقهای موجب افزایش مؤلفهی تراکمی و کوتاه شدگی در سنگهای میزبان میشود و بخش برش محض را تقویت میکند. ترکیب این دو مؤلفه باعث شکلگیری هندسه و ریزساختارهای شاخص برش عمومی(general shear) در این پهنه میشود. موضوعی که با شواهد میکروسکوپی نظیر باز بلورش دینامیک کوارتز و فلدسپار و الگوی تاوایی پهنه نیز سازگار است.
بیشتر پهنههای برشی در زون سنندج - سیرجان ماهیتی از نوع برش عمومی (General Shear) دارند و تغییر شکل در آنها ترکیبی از دو مؤلفه برش ساده و برش محض است. برای نمونه، سرکارینژاد و همکاران (Sarkarinejad et al., 2017) با استفاده از تحلیل تاوایی در پهنهی برشی دهوزیر نشان دادند که این پهنه با مقادیر تاوایی بین 7/0تا 8/0، دارای سهم همزمان هر دو مؤلفهی برش ساده و برش محض است. نتایج مشابهی نیز در مطالعات متعدد دیگری در پهنهی سنندج - سیرجان گزارش شده است؛ از جمله در پژوهشهای سرکارینژاد و همکاران (Sarkarinejad et al., 2017)، سرکارینژاد و دریکوند (Sarkarinejad and Drikvand, 2017)، سامانی (Samani, 2017)، سامانی و همکاران (Samani et al., 2019)، کشاورز (Keshavarz, 2025) و دریکوند (Derikvand, 2021)، که همگی مقادیر تاوایی سازگار با رژیم برش عمومی را ارائه کردهاند. این یافتهها با الگوی تغییر شکل غالب در این زون ساختاری همخوانی کامل دارد.
علاوه بر این، بررسیهای انجامشده در پهنههای میلونیتی شمال باختر ایران (Behyari and Shahbazi, 2019; Behyari and Kanabi, 2019) و بخشهای مختلف زون سنندج - سیرجان نشان میدهد که تبیین هندسه و سینماتیک بسیاری از پهنههای برشی ایران تنها با فرض وجود یک رژیم برش عمومی، یعنی ترکیبی از برش ساده و برش محض، امکانپذیر است (Sarkarinejad and Azizi, 2008).
شکل7- نمودار درصد برش ساده (SS) و برش محض (PS) در پهنه برشی با استفاده از دو روش PAR و RNG (اقتباس از Law et al., 2004 و Forte and Bailey, 2007)
Fig. 7. Diagram showing the percentage of simple shear (SS) and pure shear (PS) in the shear zone using the PAR and RGN methods, (modified after Law et al., 2004; Forte and Bailey, 2007)
نتیجهگیری
در این مطالعه، تحلیل ریزساختارهای دگرشکلی و محاسبات تاوایی نشان میدهد که پهنه برشی واقع در مرز میان مجموعه نفوذی الوند و سنگهای میزبان در شرایط دمایی بالا و در رژیم شکلپذیر پوستهای تشکیل شده است. حضور گسترده باز بلورش دینامیک در کوارتز و فلدسپار، مهاجرت مرز دانه و کاهش انرژی سطحی مرزها، همگی بیانگر آن است که تغییر شکل در دماهای بالا و تحت تنشهای طولانیمدت رخ داده است. مقادیر تاوایی بهدستآمده (56/0تا 77/0) نشان میدهد که این پهنه برشی ماهیتی از نوع برش عمومی دارد و ترکیبی از برش ساده و برش محض در آن فعال بوده است. همراستایی زون برشی با مرز گرانیت و سنگ میزبان نیز نشان میدهد که سطح تماس نقش یک ناحیه ضعیف را ایفا کرده و همزمان تحت تنش برشی و کوتاه شدگی قرار داشته است. در مجموع، یافتهها بیانگر آن است که دگرشکلی این پهنه در یک محیط همگرا و در شرایط حرارتی بالا رخ داده و مرز پلوتون بهعنوان مسیر اصلی تمرکز کرنش، نقش مهمی در تکوین و سازماندهی زون برشی ایفا کرده است. شواهدی نظیر موازی بودن پهنه برشی با مرز پلوتون، میلونیتی شدن دایکها، مرزهای تدریجی و همراستایی فابریک ماگمایی و حالت جامد با ساختارهای منطقهای، همگی نشان میدهند که جایگیری ماگما در این منطقه بهطور عمده تحت کنترل دگرشکلی و پهنه برشی بوده است. طبیعت تدریجی مرز توده و سنگ میزبان نشان میدهد که این پهنه برشی حاصل دگرشکلی همزمان با تبلور در طی جایگیری مجموعه نفوذی الوند در این منطقه است.
قدردانی
نویسندگان بر خود لازم میدانند از حمایتهای مالی دانشگاه بوعلیسینا در انجام عملیات صحرایی و تهیه مقاطع میکروسکوپی صمیمانه قدردانی کنند. همچنین مراتب سپاس و قدردانی خود را از سردبیر محترم، مدیران داخلی مجله و داوران گرامی ابراز میدارند.
References
Alavi, M., 1994. Tectonics of the Zagros Orogenic belt of Iran: new data and interpretations, Tectonophysics 229, 211-238.
Azizi, H., Daneshvar, N., Rafat, G, Asahara, Y., Horie, K., Takehara, M., Kon, Y., Minami, M., Anma, R., 2024. O–Hf isotope ratios of Alvand S-type granite, western Iran, reveal crustal melting in an extensional regime, Lithos 464–465, 107437.
Bailey, C.M., Francis, B. E., Fahrney, E.E., 2004. Strain and vorticity analysis of transpressional high-strain zones from the Virginia Piedmont, USA. In: Alsop, G.I., Holdsworth, R.E., McCaffrey, K.J.W., Hand, M. (Eds.), Flow Processes in Faults and Shear Zones.
Bakhtavar, E., Sheibi, M., 2021. Mineral Chemistry and The emplacement mechanism of Gholeh-Sukhteh intrusion, geodynamic implication of the Oligocene in (South Damghan area). Kharazmi Journal of Earth Sciences 7(1), 63-80. (in Persian)
Barbarin, B., 1999. A review of the relationships between granitoid types, their origins and their geodynamic environments. Lithos 46, 605–626.
Behyari, M., Kanabi, A., 2019. Constraining of strain ellipsoid shape from sectional data in the au bearing shear zone west of Iran. Acta Geodyn Geromater 16(2), 131–142.
Behyari, M., Shahbazi, M., 2019. Strain and vorticity analysis in the Zagros suture zone (W Iran): implications for Neo-Tethys postcollision events. Journal of Structural Geology 126, 198–209. https://doi.org/10.1016/j.jsg.2019.06.002
Berberian, M., King, G.C.P., 1981. Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran. Canadian Journal of Earth Science 18 (2), 210–265.
Chiu, H. Y., Chung, S. L., Zarrinkoub, M. H., Mohammadi, S. S., Khatib, M. M., Iizuka, Y., 2013. Zircon U–Pb age constraints from Iran on the magmatic evolution related to Neotethyan subduction and Zagros orogeny. Lithos 162-163, 70-8.
Derikvand, S., 2021. Quantitative kinematic analyses of the Darizhun shear zone within the hinterland of the Zagros orogenic belt, Iran. International Journal of Earth Sciences 110(2), 609-626.
Forte, A.M., Bailey C.M., 2007. Testing the Utility of the Porphyroclast Hyperbolic Distribution Method of Kinematic Vorticity Analysis. Journal of Structural Geology 29(6), 983-1001, https://doi.org/10.1016/j. jsg.2007.01.006.
Ghosh, SK., Ramberg, H., 1976. Reorientation of inclusions by combination of pure-shear and simple-shear. Tectonophysics 34, 1–70.
Hutton, D. H., 1988. Granite emplacement mechanisms and tectonic controls: Inferences from deformation studies. Transactions of the Royal Society of Edinburgh Earth Sciences 79(2-3), 245–255.
Jessup, M.J., Law, R.D., Frassi, C., 2007. The Shear-Rigid Grain Net (RGN): an alternative method for estimating mean kinematic vorticity number (Wm). Journal of Structural Geology 29, 411–421.
Keshavarz, S., 2025. A petrofabric study of deformation in the southeastern Sanandaj-Sirjan metamorphic zone: Constraints from structures and microstructures. Kharazmi Journal of Earth Sciences 11(1), 266-288. (in Persian)
Law, R.D., Searle, M.P., Simpson, R.L., 2004. Strain, deformation temperatures and vorticity of flow at the top of the Greater Himalayan Slab, Everest Massif, Tibet. Journal of the Geological Society, London, 161, 305-320, https://doi.org/10.1144/0016-764903-047.
Mahmoudi, S., Corfu, F., Masoudi, F., Mehrabi, B., Mohajjel, M., 2011. U–Pb dating and emplacement history of granitoid plutons in the northern Sanandaj–Sirjan Zone, Iran. Journal of Asian Earth Sciences 41(3), 238-249.
Masoodi, F., Naderi, F., 2015. Deformation Evidence for Regional, Contact and Dynamic Metamorphism in Aliabad Damagh Shear Zone (Hamedan). Kharazmi Journal of Earth Sciences 1 (1), 37-56.
Means, W.D., 1994. Rotational quantities in homogeneous flow and the development of small-scale structure. Journal of Structural Geology 16, 437–445.
Miller, R. B., Paterson, S. R., 1994. The transition from magmatic to high-temperature solid-state deformation: implications from the Mount Stuart batholith, Washington. Journal of Structural Geology 16(6), 853-865.
Mohajjel, M., Fergusson, C.L., Sahandi, M.R., 2003. Cretaceous–Tertiary convergence and continental collision, Sanandaj–Sirjan zone, western Iran, Journal of Asian Earth Sciences 21, 394-412.
Molyneux, S. J., Hutton, D. H. W., 2000. Evidence for significant granite creation by the ballooning mechanism: the example of the Ardara pluton, Ireland. Geological Society of America Bulletin 112(10), 1543-1558.
Passchier, C.W., 1987. Stable positions of rigid objects in non-coaxial flow-a study in vorticity analysis. Journal of Structural Geology 9, 679–690.
Passchier, C.W., 1997. The fabric attractor. Journal of Structural Geology 19, 113–127.
Passchier, C.W., Trouw, R.A.J., 2005. Microtectonics. Springer, Berlin
Paterson, S. R., Fowler, T. K., Miller, R. B., Kelso, P., Memeti, V., Miller, C., 1998. Interpreting magmatic fabric patterns in plutons. Lithos 44(1–2), 53–82.
Qalamqash, M., Rashid, H., 2013. 1:50,000 Geological Map of Hoseynabad-e Ashur. Geological Survey and Mineral Exploration of Iran.
Saki, A., Miri, M., Soltanimehr, S., Rezaei, M., 2020. Investigation of petrology, tectonic setting and ore mineralization potential of basic rocks in north of the Alvand complex using amphibole and plagioclase mineral chemistry. Kharazmi Journal of Earth Sciences 6 (2), 321-342.
Samani, B., 2017. Deformation flow analysis and symmetry of Goushti shear zone, Sanandaj-Sirjan metamorphic belt, Iran. Geopersia 7(1), 117-130. https://doi.org/10.22059/geope.2017.219333.648281
Samani, B., Saki, A., Taghizadeh, S., 2019. The geometric symmetry analysis of Kamary shear zone using planar and linear Structural elements, Sanandaj-Sirjan metamorphic belt, Iran. Journal of Tectonics 3(11), 49-59. https://doi.org/10.22077/jt.2020.1505
Sarkarinejad, K., Azizi, A., 2008. Slip partitioning and inclined dextral transpression along the Zagros Thrust System, Iran. Journal of Structural Geology 30,116–136. https://doi.org/10.1016/j.jsg.2007.10.001
Sarkarinejad, K., Derikvand, S., 2017 Structural and kinematic analyses of the basement window within the hinterland fold-and-thrust belt of the Zagros orogeny, Iran. Geological Magazine 154, 983–1000. https://doi.org/10.1017/S0016756816000558
Sarkarinejad, K., Keshavarz, S., Faghih, A., Samani, B., 2017. Kinematic analysis of rock flow and deformation temperature of the Sirjan thrust sheet, Zagros Orogeny, Iran. Geological Magazine 154(1), 147-165. https://doi.org/10.1017/S0016756815000941
Sepahi, A.A., 2008. Typology and petrogenesis of granitic rocks in the Sanandaj-Sirjan metamorphic belt, Iran: with emphasis on the Alvand plutonic complex. Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie-Abhandlungen 247(3), 295-312.
Shahbazi, H., Siebel, W., Pourmoafee, M., Ghorbani, M., Sepahi, A.A., Shang, C.K., Abedini, M.V., 2010. Geochemistry and U–Pb zircon geochronology of the Alvand plutonic complex in Sanandaj–Sirjan zone (Iran): new evidence for Jurassic magmatism. Journal of Asian Earth Sciences 39 (6), 668–683.
Sheikholeslami, M. R., Ghassemi, M. R., Hassanzadeh, J., 2019. Tectonic evolution of the hinterland of the Zagros Orogen revealed from the deformation of the Golpaygan Metamorphic Complex, Iran. Journal of Asian Earth Sciences 182, 103929.
Simpson, C., De Paor, D.G., 1993. Strain and kinematic analysis in general shear zones. Journal of Structural geology 15, 1–20.
Simpson, C., De Paor, D.G., 1997. Practical analysis of general shear zones using the porphyroclast hyperbolic distribution method: an example from Scandinavian Caledonides. In: Sengupta S (ed) Evolution of geological structures in micro to macro scales. Springer, Netherlands, 169–184
Stahr III, D.W., Law, R.D., 2011. Effect of finite strain on clast-based vorticity gauges. Journal of Structural Geology 33, 1178–1192.
Stipp, M., Stünitz, H., Heilbronner, R., Schmid, S. M., 2002. The eastern Tonale fault zone: a ‘natural laboratory’ for crystal plastic deformation of quartz over a temperature range from 250 to 700 °C. Journal of Structural Geology 24(12), 1861–1884.
Ten Brink, C.E., Passchier, W.P., 1995. Modelling of mantled porphyroclasts using non-Newtonian rock analogue materials. Journal of Structural Geology 17, 131–146. http://dx.doi.org/10.1016/0191-8141(94)E0032-T.
Tullis, J., Yund, R. A., 1985. Dynamic recrystallization of feldspar: A mechanism for ductile deformation of the lower crust. Geology 13, 238–241.
Vernon, R. H., Johnson, S. E., Melis, E. A., 2004. Emplacement-related microstructures in the margin of a deformed pluton: The San José tonalite, Baja California, México. Journal of Structural Geology 26(10), 1867-1884.
Vernon, R. H., 2000. Review of microstructural evidence of magmatic and solid-state flow. Visual Geosciences 5(2), 1-23.
Vollmer, F.W., 2015. EllipseFit 3.2. https://www.frederickvollmer.com/ellipsefit/
Whitney, D. L., Evans, B. W., 2010. Abbreviations for names of rock-forming minerals. American Mineralogist 95, 185–187.
Xypolias, P., 2010. Vorticity analysis in shear zones: a review of methods and applications. Journal of Structural Geology 32, 2072–2092.
Xypolias, P., Kokkalas, S., 2006. Heterogeneous ductile deformation along a mid-crustal extruding shear zone: An example from the External Hellenides (Greece). In: Law, R.D., Searle M.P, Godin, L., (Eds.), Channel Flow, Ductile Extrusion and Exhumation in Continental Collision Zones, Geological Society, London, Special Publications 268, 497‒516. http://dx.doi.org/10.1144/GSL.SP.2006.268.01.23.
Zhang, Z., Xiao, W., Ji, W., Majidifard, M. R., Rezaeian, M., Talebian, M., Xiang, D., Chen, L., Wan, B., Ao, S., Esmaeili, R., 2018. Geochemistry, zircon U-Pb and Hf isotope for granitoids, NW Sanandaj-Sirjan zone, Iran: Implications for Mesozoic-Cenozoic episodic magmatism during Neo-Tethyan lithospheric subduction. Gondwana Research 62, 227-245.
